سلطان محمد ميرزا قاجار
107
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
ضرابخانه و گمركخانه ضرابخانه و گمركخانهء خيلى عالى دارد . جهازات دودى و بادى چه از خود اين دولت و چه از دول خارجه آنقدر در اين دريا مشغول كارند كه از حساب بيرون است . آنقدر توپ و خمپاره در اطراف اين شهر در جهازات جنگى و توپخانهها و قراولخانهها حاضر است كه نمىتوان ذكر شمهاى از آن را كرد . وضع كلى اسلامبول اين شهر [ 61 آ ] براى زندگانى و تعيش دنيا بهجهت كسى كه چندان مقيّد مذهب و آخرت نباشد و مايهء معاشى داشته باشد ، مسلّما بهتر از همهجاى دنياست به جهات عديده كه ذكر آنها مايهء طول كلام است . رفتار دولتمردان سلاطين سواى اعياد در روزهاى جمعه بسيار مختصر و مخفّف حركت مىكنند . اولياى دولت هم خيلى آسوده بدون اظهار جلال راه مىروند و با عامهء ناس بهطور مهربانى بىتكبّر حركت مىنمايند . در ملت اسلام سلطنتى از اين بزرگتر نيست . نظم و امنيت شهر اين شهر نه آنقدرها با نظم است كه توان نوشت . با اين جمعيت و گروه مختلف ، صداى احدى بلند نمىشود و كسى قادر نيست تجاوز از حدّ خود كند . نه از عسكرى به رعيت تعدى مىشود و نه از رعيت به عسكرى خلاف ادب و حرمت . با اينكه مسكرات برملا مصرف مىكنند و از معاصى باكى ندارند ، كمتر اتفاق مىافتد كه در ميان مردم گفتگو و منازعه و قيلوقال شود . [ 61 ب ] اگر خواهم همهء معلومات اين ملك را نويسم طولانى است . بههمين مختصر اكتفا شد .