چو در روى زمين باشى توانايى غنيمت‌دان * كه دوران ، ناتوانىها بسى زير زمين دارد ايشان به همين مضمون شعرى خواندند . جناب نظام السّلطنه غليان‌كش نيست ، ولى انفيه را زياد استعمال مىكند و قوطى كوچك انفيه را خود نگاه مىدارد . پيشخدمتى است حامل جعبهء انفيه كه بايد در دست حاضر داشته باشد . بالجمله بعد از تحقيق احوال ساحل جزيرة الخضر و اختيار محلّ باستيون مدّت هفت ساعت ، مراجعت نموديم . در اين چند روزه شخص محترمى از اهل حيدرآباد « 1 » دكن ، راجه ، كه سلطنت جزو دارد ، در جهاز انگليس آمد با سيصد نفر از اجزا از موزيكانچى و غيره ، وارد حدود بصره شد . شيعهء خالصى است . قصد عتبات عاليات دارد . دو نفر از اجزاى قونسلگرى ايران به ديدن او رفتند به هركدام حمايل و دلمه از برگ درخت مقدس و جوز و قرص داد كه در دهان نگاه دارند براى سفيد كردن دندان . ميرزا حسن خان ، قونسل بصره ، كتابچه‌اى نوشته مشتمل بر تنظيمات حسنه و وضع چند ادارهء بلديّه و بحريّه تا به جناب نظام السّلطنه بنمايند و او را دخيل كنند در امور حكومت و ادارهء تذكره و خريد و فروش اراضى و معاملات و غيره موافق دستور العملى كه او نوشته و بيكلربيگى شهر را به او واگذارند ؛ ولى اين‌طور كه من فهميده‌ام مشكل است كه او را در كارى دخيل كنند . طيلر صاحب كه از خانهء لنج به عنوان تجارت آمده است به محمّره و اهواز ، در سه مجلس با حقير ملاقات نموده و نقشهء كارخانه‌اى « 2 » براى تجارت در نقاط شوشتر و محمّره و اهواز داده تا [ اينكه در ] تاريخ 3 رجب اظهار نمود كه : چون شما زياد زحمت ما را متحمّل شده‌ايد ، من بايد نيازى « 3 » خدمت شما بدهم از ساعت و غيره . حقير جواب گفت كه : من زحمتى مخصوص شما نكشيده‌ام و آنچه كردم به مقتضاى تكاليف مأموريّت است . تعارفات او زياد بود . حقير قبول نكرد ، با آنكه اظهار كرد كه چنان به شما برسانم كه احدى اطّلاع نيابد . رفت و حاجى سيّد جواد ، وكيل و ترجمان خود ، را فرستاد براى همان مطلب ، به علاوه بعضى تشريفات قند و شيرينى كه مىگفت حاضر نموده‌ام . حقير همه را ردّ نمود و مراتب را روز يكشنبه 7 [ رجب ] در حضور حاجى ايلخانى و معزّ السّلطنه و جمعى به نظام السّلطنه اظهار نمود و گفت كه : مقصودى

--> ( 1 ) . در نسخهء خطّى : حيدآباد . ( 2 ) . كارخانه در اينجا تقريبا معادل كارگاه است يا تجارتخانه . ( 3 ) . هديه‌اى