كه يك وقت ملتفت شويم تعداد نفوس انگليس‌هاى معتبر و متموّل و مسلّح بيش‌از رعاياى گرسنهء ايران است . . . ( همان ، ص 137 ) و نيز در همين خصوص : . . . تمام مطالبى كه [ به وسيلهء تلگراف ] ما بين طهران و اصفهان با بوشهر گفتگو مىشود ، انگليس‌ها مىگيرند و رموز را حلّ كرده‌اند و قبل از آن‌كه به صاحب‌كار برسد صورت آن به لندن تلگرام شده . اين مطلب محقّق است بر اولياى دولت . لازم است كه علاجى براى اين كار بكنند و الّا چه تلگرامى و چه رمزى ؟ ( همان ، ص 102 ) تلاش براى تطميع ايرانيان از راه رشوه . . . طيلر صاحب « 1 » كه . . . . به عنوان تجارت آمده است به محمّره و اهواز در سه مجلس با حقير ملاقات نموده . . . اظهار نمود كه چون شما زحمت ما را متحمّل شده‌ايد ، من بايد . . . نيازى « 2 » خدمت شما بدهم . . . تعارفات او زياد بود . . . حقير همه را ردّ نمود و مراتب را . . . در حضور . . . جمعى به نظام السّلطنه اظهار نمود و گفت مقصودى از اين حرف ندارم جز آن‌كه ملتفت باشيد . . . كه منظور اين‌ها بستن چشم و گوش ماست تا مقاصد خود را در عربستان صورت دهند و كمال خيانت به دولت و ملّت است قبول كردن تعارف از اين‌ها و بعد ناچار همراهى كردن با خيالاتشان . . . » ( همان ، ص 80 ) تأسف از عقب‌ماندگى خرمشهر ( محمّره ) نسبت به بصره . . . حقيقت ، بصره وضعش نسبت به سال 96 [ 12 ] و 99 [ 12 ] كه حقير ديده بود ، خيلى ترقّى نموده : نخلستان‌ها زياد شده ، بر عدد بيوتات « 3 » و عمارات افزوده [ شده ] ، كاروان‌سراها و بازارها زياد شده . خرماى بصره عجب مال التّجارهء معتبرى شده ! از ينگى دنيا « 4 » و فرنگستان تجّار ، مخصوصا ، مىآيند براى خريد . حيف از محمّره كه با آن استعداد آب و خاك ، خراب و ويران و لاينفع مانده ! . . . ( همان ، ص 68 ) و نيز : . . . از قرار تحقيق حالا هر سال يك كرور تومان [ فقط ] قيمت فروش خرماى حلّاوى ( حلّاوه ) آنجا ( نخلستان امّ الحفيف بصره ) ست كه بر تمام خرماهاى بصره ترجيح دارد . . . [ و حال آنكه ] فروش تمام خرماهاى محمّره 39 را [ فقط ] سالى تا يك‌صد هزار تومان مىگويند . . . ( همان ، ص 71 )

--> ( 1 ) . « عنوانى كه در ممالك اطراف ايران به انگليسيان معنوّن و سپس به خارجيان داده‌اند » . ( فرهنگ معين ) ( 2 ) . هديه‌اى ( 3 ) . جمع منتهى الجموع بيت : خانه‌ها ( 4 ) . تركيبى تركى - عربى است به معناى دنياى جديد ( آمريكا ) كه از طريق عثمانى به كشور ما آمده است . ( فرهنگ معين )