و نيز در خصوص عدم پيشرفت سواحل متعلق به ايران : . . . صبح شنبه 6 رجب [ 1306 ه . ق ] حركت نموديم در شط العرب به سمت دريا تا مقابل فو ( فاو ) ساحل طرف عثمانى « 1 » همه جا آباد و نخلستان بود ، جز به ندرت . . . ولى در سمت جزيرة الخضر [ متعلق به ايران ] غالب سرحدّات باير بود . . . ( همان ، ص 77 ) جلاى وطن ايرانيان به عراق و امكان بازگرداندن آنان . . . عمدهء مطالب [ كدخدايان و ريش‌سفيدان طايفهء ] بيرانوند [ كه به ديدن حقير آمده بودند ] . . . اينكه : هزار خانوار آن‌ها از بابت ظلم رفته‌اند خاك والى پشتكوه و خاك روم « 2 » . . . . . . و اصل ماليات آن‌ها ظاهرا : دو سه هزار تومان بوده و مظفّر الملك دوازده هزار تومان مىگرفته و ضياء الدّوله سه هزار و پانصد تومان گرفته و معادل همين مبلغ عبّاسقلى خان و لطفعلى خان ، سركردهء آنها ، تعدّى كرده و باعث فرار آنها شده . . . ( همان ، ص 25 ) و نيز : . . . امروز . . . حاجى ملّا رضا ، شهبندر « 3 » قديم بصره ، به اتّفاق 25 نفر از تجّار عجم و معارف « 4 » كسبه ، از سادات و غيرسادات ، آمدند از بصره به ديدن [ حقير ] و از قرار مذكور ، دو سه نفر از آنها ، بيش ، به رعيتى « 5 » ايران باقى نيستند . مابقى از سوء سلوك شهبندرها به تدريج رعيّتى عثمانى را اختيار نموده‌اند و از قرار مذكور حالا قريب يك هزار نفر فلّاح ايرانى در نخلستان‌هاى بصره هستند . . . ( همان ، صفحات 91 - 90 ) و نيز : . . . تمام تبعهء ايرانى ، از تجّار سكنهء بصره و غيره ، حاضرند براى آمدن در محمّره و ساختن عمارات و آبادى و تجارت و غيره ، ولى تأمين مىخواهند . . . ( همان ، ص 69 ) تشويق مصرف كالاهاى ساخت وطن . . . [ در كاشان انواع منسوجات ] . . . . مثل روىفرشى مخمل ، توشك مخمل ، قاليچهء مخمل ، . . . . . و اقسام قناويز « 6 » و خاقانى « 7 » و شمد و قدك « 8 » و دستمال چنان خوب مىسازند

--> ( 1 ) . مراد عراقى است كه در آن زمان جزء مستملكات عثمانى بود . ( 2 ) . مراد عثمانى - عراق - است . ( 3 ) . رئيس التجّار ( 4 ) . افراد مشهور ، شخصيت‌هاى برجسته و شاخص ( 5 ) . تابعيت ( 6 ) . قسمى پارچهء سادهء ابريشمين كه غالبا سرخ رنگ است ( فرهنگ معين ) ( 7 ) . معناى اين لغت در فرهنگ معين و لغت‌نامهء دهخدا ذكر نشده است ولى براساس قراين موجود مىتوان احتمال داد كه نوعى پارچهء مرغوب باب دربار خاقان بوده است . ( 8 ) . جامهء كرباس رنگين ، پارچهء غير ابريشمى ملوّن ( فرهنگ معين )