عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )
32
سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )
نويسندهء آن ، ناگزير تغييرات بسيار محدودى را كه ضرورت تمام داشته ، اعمال كرده و نيز ، براى رفع ابهامات و قرائت موارد ناخوانا و ترديدآميز ، به تمهيداتى به شرح زير متوسّل شده است : 1 . در مواردى كه افزودن كلمه يا كلماتى به رفع ابهام جملات و يا روانى و رسائى عبارات كمك مىكرده ، از آوردن آنها خوددارى نشده است منتها در اين خصوص ، به حداقل ممكن اكتفا گرديده و ضمنا كلمات الحاقى به صورتى جداگانه و كاملا متمايز در داخل قلاب [ ] قرار داده شده است . 2 . علامتهاى سجاوندى ، به گونهاى كه امروز متداول است ، در متن ملحوظ شده و در موارد ضرورى پاراگرافبندى جديدى ارائه گرديده است . 3 . واژهها ، با املا و رسم الخطّ معمول امروز نگاشته شده است . ضمنا در مواردى كه در نسخهء خطّى كلمهاى با املاى نادرست و يا شكل مهجور و نامأنوس نوشته شده ، هنگام بازنويسى ، شكل درست آن - با تذكّر در پانوشت - ملحوظ گرديده است . 4 . معانى واژههاى دشوار يا مهجور در پانوشت صفحات ذكر گرديده ، و نكات مبهم سفرنامه با گذاردن علامت ( * ) در برابر آنها ، در پىنوشتها با ذكر شمارهء صفحه توضيح داده شده است . 5 . اعلام تاريخى و جغرافيايى ، بهويژه اسامى روستاهاى كوچك و يا گمنام ، با چندين مأخذ معتبر از جمله فرهنگ معين ( بخش اعلام ) ، دائرة المعارف مصاحب ، فرهنگ جغرافيايى ايران ( دورهء 11 جلدى ، از انتشارات سازمان جغرافيايى ارتش ) ، فرهنگ آباديها و مكانهاى مذهبى كشور ( از انتشارات آستان قدس رضوى ) ، فرهنگ آباديهاى ايران ( از انتشارات مركز آمار ايران ) ، سفرنامهء اوّل نجم الدّوله به خوزستان ، سفرنامهء هنرى راولينسون به لرستان - خوزستان - بختيارى ( انتشارات فرهنگ و هنر خرمآباد ) ، تاريخ لرستان روزگار قاجار . . . ( انتشارات حروفيه ) و چندين مرجع ديگر . . . مقابله گرديده و براى حصول اطمينان بيشتر ، نام و موقعيّت آنها با آخرين نقشههاى گيتاشناسى استانهاى كشور تطبيق داده شده و در موارد لازم ، از ارائهء توضيحاتى دربارهء آنها در پىنوشت كوتاهى نشده است . 6 . قيمت كالاها و ميزان ماليات شهرها و روستاها و نظاير آن كه در نسخهء خطّى اكثرا با خطّ سياق نوشته شده ، به اعداد معمول فارسى تبديل گرديده است . نظرى به محتواى سفرنامه سفرنامهء دوم نجم الدّوله ، همانند سفرنامهء اوّل وى ، حاوى ابتكارها و نوآورىهاى شايان تحسينى است كه در آثار مشابه آن كمتر به چشم مىخورد . ذهن وقّاد و انديشهء پوياى نجم الدّوله ، از نخستين لحظات اين مسافرت تا پايان آن ، لحظهاى از تكاپو و تجسّس عالمانه باز نايستاده و از كوچكترين و جزئىترين وقايع و مسائل صرفنظر نكرده است .