را شخصا اعلام كند . همچنين گاهى براى ارائهء توضيح دربارهء ستارگان و كرات آسمانى احضار مىشد . 16 2 . تطبيق سال‌هاى هجرى قمرى و ميلادى يكى از ارزنده‌ترين خدمات علمى ميرزا عبد الغفّار ، تنظيم و انتشار رساله‌اى است تحت عنوان رسالهء تطبيقيّه كه در آن ، با تنظيم جداول خاصّ و با ارائهء دستورالعمل‌هايى ساده ، طرز تبديل سال‌هاى قمرى به سال‌هاى ميلادى و برعكس نشان داده شده است ؛ به اين ترتيب كه غرّهء « 1 » محرم 1400 سال قمرى ( از سال 1 تا 1400 هجرى قمرى ) با 1357 سال ميلادى ( از سال 622 تا 1979 ميلادى ) ، و در مقابل ، غرّهء ژانويهء 2042 سال ميلادى ( از سال اوّل تا 2042 ميلادى ) با 2105 سال قمرى ( از 641 قبل از هجرت نبوى به مدينه تا 1464 هجرى قمرى ) تطبيق داده شده است . 17 اين رسالهء سودمند كه به وضوح معرّف ذهن خلّاق و نوآور تنظيم‌كنندهء آن است ، بر كتاب‌ها و رساله‌هاى مشابهى كه بعدها تنظيم و منتشر شد ، لااقل از نظر زمانى ، رجحان و حقّ تقدّم دارد . « 2 » به خصوص كه نجم الدوله ، براى محاسبات خود ، حتى يك ماشين حساب ساده و ابتدايى هم در اختيار نداشته است . خدمات عمرانى ميرزا عبد الغفّار ، به دليل داشتن اطّلاعات رياضى و مهندسى ، گاهى براى انجام طرح‌هاى عمرانى نيز ، مورد مشورت و مراجعه قرار مىگرفت و از آن جمله از وى براى مطالعه دربارهء ساختن سدّى بر روى رودخانهء كارون در اهواز دعوت شد . نامبرده در 23 ذيحجّهء سال 1298 ه . ق . جهت برآورد هزينهء احداث اين سدّ ، به اتّفاق چند مهندس ، عازم خوزستان شد و پس از بررسى محلّ و تخمين مخارج آن به تهران بازگشت ( كتاب سفرنامهء خوزستان 18 ، در شرح اين مسافرت نگاشته شده است ) ؛ و چندين سال بعد ، خود شخصا مأمور ساختن سدّ مزبور شد . محمّد حسن خان اعتماد السّلطنه ، ضمن يادداشت‌هاى روزانهء خود ( مورّخ بيست و يكم صفر 1306 ه . ق . ) در اين زمينه مىنويسد :

--> ( 1 ) . اوّل ، ابتدا ( 2 ) . رسالهء ياد شده ، همراه با دو اثر ديگر نجم الدوله ، در كتابى تحت عنوان سه اثر از نجم الدوله ، به مناسبت يكصدمين سال درگذشت وى ، توسط پژوهشگاه علوم انسانى و مطالعات فرهنگى در زمستان 1384 تجديد چاپ شد .