عبد الغفار بن علي محمد ( نجم الدوله )

143

سفرنامه دوم نجم الدوله به خوزستان ( فارسى )

در ايزدخواست كاروانسراى شاه عباسى هست خيلى عالى و خوب كه مرحوم مشير الملك تعمير نموده و فرنگىها كاشىهاى سردرب را قدرى كنده و برده‌اند و چاپارخانه هم دارد . در شورجستان نيز ، كاروانسرايى هست ، تعمير لازم دارد قريب سيصد تومان ، از بناهاى صفويه است . ماليات دفترى ايزدخواست 730 تومان است . ولى تا 1200 تومان عمل مىكنند و حكومت جزو هم مىدهد . عصر يكشنبه 18 [ رمضان ] حركت نموديم به سمت مقصودبيگ . در وسط راه قريهء امين‌آباد ، ملك ظلّ السّلطان ، واقع است . 60 خانوار در قلعه منزل دارند و كاروانسراى صفويه و مسجدى هم دارد و قنات آب قليلى . ماليات 45 تومان و تمام راه كوير است . مدّت حركت 5 ساعت و نيم ، قريب 6 فرسخ است و در خارج آبادى كاروانسراى خشتى است . قلعهء مقصودبيگ از بناهاى غلام شاه سلطان حسين و صاحب بازارچه مقصود اصفهان و حمّام مقصود طهران است . ششصد خانوار جمعيّت دارد . سه دانگ ملك شهاب السّلطنه حسين خان ، پسر حاجى امام قلى خان [ كه ] به مبلغ سه هزار و كسرى خريده و سه دانگ ملك امين الرّعايا حسين خان ، برادر حسن خان است ، به مبلغ پنج هزار و كسرى خريده . حاصل ملك هشتصد الى يك هزار تومان و ماليات آن دويست و سى تومان . سر جمع فارس است . زراعت : غلّه ، جوزق « 1 » ، ترياك و ابتدا ملك مرحوم قاسم خان برادر مرحومهء مهد عليا بوده كه در شاهرضا مدفون است . به ارث رسيده به اعليحضرت و خلاصه ملك على خان ، خاله‌زادهء شاه ، شده ، فروخته است . در عرض راه مكرّر صحبت اين مسئله بود ؛ و از رعايا شنيده شد كه مصطفى قلى خان ، فرّاشباشى ظلّ السّلطان ، حاكم قمشه ، است ؛ بناى تعدّى گذاشته و عتاب و خطاب نموده با حاجى ميرزا محمّد على ، كلانتر قمشه ، و تمام رعايا بر او شوريده‌اند و دكاكين و بازارها را بسته‌اند - چند روز است - و رفته‌اند به امامزاده شاهرضا برادر حضرت امام رضا ( ع ) . [ قمشه ] صبح دوشنبه 19 [ رمضان ] از مقصودبيگ حركت نموده ، مدّت سه ساعت و نيم وارد قمشه شديم . طرف دست راست جاده كوه است و طرف چپ آبادى : قراء و مزارع و در بين ، باغ دراز « 2 » واقع است . چاپارخانه را ديگرى گرفته بود . مزاحم نشديم . رفتيم در سراى حاجى ميرزا محمّد على نائينى وارد شديم . بازارها و دكاكين را بسته بودند . كاروانسرا جاى بدى بود . طرف عصر سوار شده ، رفتيم به شاهرضا . نيم فرسخ است ، تمام زراعت ؛ و آنجا محلّه‌ايست و كاروانسرا

--> ( 1 ) . در نسخهء خطّى : جوزك ( 2 ) . طولانى ، ممتد