امروز چهارشنبه 24 [ رجب ] جناب نظام السّلطنه قرار دادند كه به اتّفاق با جهاز پرسپولى برويم بوشهر . حقير هم قبول نمود . امروز چهارشنبه كتابچهء معين و ملك را جناب نظام السّلطنه فرستادند كه حقير امضا كند و در آخر آن نوشته‌اند كه : ( « 1 » اين بنده نظام السّلطنه و جناب نجم الملك كه از جانب ديوان امين و مأمور انجام امور كمپانى عربستان هستيم ، با ملك و معين چنين قرار داده‌ايم كه موافق شرح كتابچه از عهده برآيند و متعهّديم كه كتابچه را به صحّهء همايونى برسانيم ) . حقير فقرهء تعهّد را سپردم بنويسند و دخالتى هم در اين امر ننمودم . امروز خلعت شيخ مزعل خان و پسر شيخ سلمان خان مرحوم و ميرزا حمزه را جناب نظام السّلطنه مرحمت فرمود . شنيدم امروز فرمانى از طهران آمد براى فروش اراضى عربستان و درخصوص رامهرمز باز شنيده‌ام كه مىخواهند بخرند به قيمت نازلى . صبح پنجشنبه 25 [ رجب ] از فيليّه سوار جهاز پرسپولى شديم براى بوشهر . در ساعت 3 و 20 دقيقه از دسته « 2 » حركت كرديم . اجزاى سفر : جناب نظام السّلطنه ، حقير و همراهانم و حاجى ملك ، حاجى معين ، حاجى امين التّجار . رسيدن مقابل مصبّ كارن : 3 ساعت و 35 دقيقه ؛ رسيدن به آخر جزيرهء امّ الرصاص : 3 ساعت و 45 ؛ رسيدن به اول جزيره محلّه : 4 ساعت و 5 دقيقه ؛ رسيدن به فاو : 8 ساعت و 5 دقيقه ؛ در نه ساعت و 30 دقيقه رسيديم به اوّل فاو و تمام شب كشتى راند . [ جزيرهء خارك ] فردا روز جمعه در ساعت يك و چهل دقيقه از دسته رسيديم برابر خارك . جزيرهء خارك سى ميل از بوشهر دور است ، با 5 ساعت يا 5 فرسخ راه و فاصلهء بوشهر از بصره 122 ميل است ، هر ميل معادل 1560 ذرع . محيط اين جزيره دو فرسخ است و در طرف غربيش رشته كوهى است و در طرف شرقى عمارات و باغات و قلعهء باستيون و 150 خانوار و آب جارى دارد و زراعت پياز و عدس و غيره و اهالى غالب در كشتيرانى آن حدود يد طولايى دارند و معلّم جهازات مىشوند ، چه جهازات ايرانى و چه كمپانى ، و آن راه را به غير از آن‌ها كسى نمىداند و چون غالب در جهازات انگليس‌اند ، يك نوع تبعيّتى پيدا كرده‌اند و انگليس دستى بر آنها انداخته .

--> ( 1 ) . در نسخهء خطّى : ( كه اين ) . ( 2 ) . بعد از ساعت 12 ( نيمه‌شب )