پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
368
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
تيراندازى از عقب به طريق نيم گردش است و حتى تفنگداران نيز از همين شيوه استفاده مىكنند . در حركت سپاهيان هيچگونه نظمى در بين نيست و هر كس به هر كجا خواست مىرود ، و فقط در نقاط مشكوك و نزديك به حريف توجه دارند كه همه با يكديگر حركت كنند . بارها و شتران حامل زنان نيز پراكنده هستند ، ولى ترتيب اين است كه جنگاوران هميشه بين آنان و سپاهيان دشمن قرار دارند ؛ يعنى اگر حركت قوا به سمت دشمن است هميشه سربازان جلو زنها هستند ، ولى اگر حركت پشت به دشمن است ، مثلا از طرف سرزمين خصم به طرف سرزمين خودى است ، زنان و باروبنه در جلو صفوف واقع شدهاند . براى اردو زدن هم هيچگونه نظمى در بين نيست ، يعنى موقعى كه حركت متوقف شد منتظر مىشوند تا شاه يا سپهسالار ، خيمه و خرگاه خود را برپا كنند و سپس هر كس به ميل خود ، چادر خود را در اطراف مىزند و البته براى اين كار فقط يك قاعده رعايت مىشود ، يعنى قزلباشهاى راست در طرف راست و قزلباشهاى چپ در طرف چپ چادر شاه قرار مىگيرند . افراد اردو هميشه مثل اين است كه در بهترين و پرنعمتترين شهرها زندگى مىكنند ؛ زيرا هرچه در تمام كشور يافت مىشود ، بهترينش با آنان همراه است . به اين معنى كه بهطور مداوم گروهى از فروشندگان و صنعتگران و غيره به دنبال آنان در حركت هستند و نه تنها احتياجات اوليهء سربازان را تأمين مىكنند ، بلكه هر نوع خوراكى حتى تنقلات را در اختيارشان مىگذراند . چون اردوكشى در ايران تقريبا مداوم است و همه ، از سربازان گرفته تا درباريان ، بيشتر اوقات خود را در اردوگاهها به سر مىبرند تا در خانه ؛ اين است كه به هزاران وسايل مختلف سعى كردهاند اين ايام با راحتى بيشترى به سر آيد . حتى حمامهاى متحرك نيز با قشون همراه است كه در دشت و صحرا آنها را در زير چادرها نصب مىكنند . من خود ، بارها دستگاههاى بزرگى را كه از چوب است و به عنوان حمام از آن استفاده مىكنند ديدهام كه آنها را بر روى شتران حمل مىكنند ؛ ولى طرز كار اين حمامها را نمىدانم چگونه است ، زيرا هرگز به زير چادرهايى كه آنها را در آنجا نصب مىكنند نرفتهام . آشپزخانهء متحرك نيز همراه قواست . البته منظورم از آشپزخانه بشقاب و قابلمه و وسايل غذاپزى صحرايى نيست ، زيرا اين قبيل وسايل را هر كس با خود دارد و آن را در باروبنهاش حمل مىكند ؛ بلكه منظورم منقلهاى بزرگى است كه با متعلقات آن بر روى شترها قرار گرفته و حتى در موقع راهپيمايى نيز مىتوان از آنها استفاده كرد و غذا را همانجا پخت و روىهمرفته اين قبيل