خانهء خود مىشود تا بتواند زمستان را در آنجا به سر آورد و بايد توجه داشت كه خانهء غالب سربازان در نقاط دوردست كشور عثمانى است . به اين ترتيب ، اگر فرماندهان موفق نشوند كار جنگ را در فصل معينى تمام كنند ، تمام مساعى آنان به هدر رفته است و به نظر من اين دفعه نيز چنين اتفاقى افتاده بود ، و حتى سردار از قرچقاىبيگ معذرت خواسته بود كه مجبور است بدون پايان دادن مذاكرات عقب‌نشينى كند ، زيرا سربازها تمام بندهاى چادرها را پاره كرده و حتى خواسته‌اند او را سنگ‌باران كنند . شاه كه گمان مىكنم سرانجام نظريهء مرا دربارهء علت عزيمت سربازان ترك پيدا كرده و قول سردار را داير به تمايل او به صلح پذيرفته بود ، روز بعد قسمتى از سپاهيان خود را مرخص كرد . يعنى به مازندرانىها و تركمن‌ها اجازه داد به خانه‌هاى خود برگردند . تعجب نكنيد كه در آن روزها شاه آنقدر تغيير عقيده مىداد ؛ زيرا او نيز مانند ديگران از جريانات جنگ اطلاع كاملى نداشت و اقدامات خود را بر مبناى اخبار متناقضى كه مرتبا مىرسيد قرار مىداد . روز دهم اكتبر ، دوست عزيز من ، پدرجووانى ، خليفهء كرملىهاى برهنه‌پا ، كه از شاه اذن مرخصى گرفته بود ، رهسپار اصفهان شد . پانزدهم همان ماه پسر قرچقاىبيگ ، كه از جانب پدرش به اردبيل اعزام شده بود ، وارد شد و خبر خوش عزيمت ترك‌ها را از همان جاده‌اى كه شاه درخواست كرده بود و به همان طريقى كه مورد رضايت شاه بود به اطلاع رسانيد . روز بيستم نيز يك سفير ديگر كه بيگ توكات « 1 » بود ، به اردبيل آمد و به شاه اطلاع داد كه ترك‌ها از جادهء مستقيم مراجعت كرده و شايد اكنون به وان هم رسيده باشند . سفير خبر داد كه سردار ، كاظم‌بيگ را نيز با خود به قسطنطنيه برده است تا مذاكرات صلح در آنجا دنبال شود و در عوض وى را مأمور ساخته است تا به اردبيل بيايد و دربارهء ابريشم ترتيبى دهد ؛ ولى تمام اين‌ها يك صحنه‌سازى بيش نبود زيرا ترك‌ها از شاه بيمناك بودند و به وى اطمينان نداشتند . مىدانم كه در مورد اين وقايع زياده از حد صحبت كردم ، ولى حيفم آمد اخبارى را كه از منابع موثق كسب كرده بودم به اطلاعتان نرسانم . مضافا به اين‌كه در قسمت اعظم وقايع ، يا خودم سهيم بوده‌ام و يا آنها را به چشم ديده و يا به گوش خود شنيده‌ام و سبك و سنگين كرده‌ام و دروغ‌ها را به كنارى گذاشته‌ام و اخبارى را كه به صحت آن اطمينان نداشته‌ام ، ذكر نكرده‌ام .

--> ( 1 ) . توكات نام شهرى است در تركيه كه در 75 كيلومترى سيواس قرار گرفته و سابقا مركزيت خاصى داشته است . - م .