و فقط در اين صورت است كه در كارهاى خود توفيق خواهد يافت و اصولا هيچ پادشاهى نبايد كاملا به وزيران و سرداران و امراى خويش متكى شود و شاهى كه امور سلطنت و كشوردارى را به اين‌گونه اشخاص واگذارد ، بدبخت خواهد شد ؛ زيرا اين‌گونه مردم بيشتر در انديشهء منافع خويش و گردآورى مال و تحصيل قدرت هستند و چون راحتى خود را مىخواهند ، براى پيشرفت كار و فتح سرزمين‌هاى تازه از خود اشتياقى نشان نمىدهند . شاه اضافه كرد كه به همين سبب من همهء كارهاى مملكت را به ميل و اراده و مسئوليت شخص خود انجام مىدهم و حاضرم يا جان خود را فدا كنم و يا بر دشمنان خويش فايق آيم و ايشان را به اطاعت از اوامر خود وادار سازم . نمىدانم به چه مناسبت در اين موقع از گرجستان و تهمورس‌خان صحبت به ميان آمد . شاه‌عباس بر سر زنى كه تهمورس‌خان پس از مرگ زن اولش گرفته است ، با وى جنگيد و او را از كشورش بيرون كرد . اين زن خواهر لهراسب‌خان دوم « 1 » اميرگرجى ديگرى است ، كه شاه خواهر ديگر او را چندى پيش به همسرى برگزيده و اكنون هم در زمرهء زنان سوگلى اوست . شاه مدعى است كه اين زن متعلق به اوست ، زيرا به وسيلهء نامه يا وسايل ديگر او را آگاه كرده است كه آرزو دارد به همسرى شاه مفتخر گردد و زن قانونى او شود ، و شاه نيز با اين وصلت موافق بوده است . البته سن وى امروز به اندازه‌اى است كه ، ظاهرا بر خلاف ادعاى خويش ، نبايد از غم عشق پريشان و ملول شود و به عقيدهء من دختر هم لابد عاقل‌تر از آن است كه شاه‌عباس پير را با زنان بىشمارش بر تهمورس‌خان جوان و هم‌كيش و هم‌خون خود كه جز او زن رسمى ديگرى هم ندارد ترجيح دهد . به هر حال ، تهمورس‌خان ، كه قبلا از دوستان وفادار شاه‌عباس بود ، اين زن را بر خلاف ميل او گرفت و وقتى شاه درخواست كرد كه زن را نزد او فرستد ، با آن‌كه به جنگ تهديدش كرده بود ، از ميدان به در نرفت و اظهار داشت قوانين و شرافت مسيحيت او را از چنين عملى باز مىدارد و چون شاه بدخويى آغاز كرد ، او نيز با كمال شجاعت وظيفهء دفاع از اين زن را با شمشير بر عهده گرفت ؛ در نتيجه كشورش از دست رفت و به دست شاه‌عباس مبدل به ويرانه‌اى شد و بسيارى از رعايا و نزديكان تهمورس‌خان به اسارت درآمدند و به نقاط مختلف ايران تبعيد و محكوم به

--> ( 1 ) . لهراسب‌خان دوم كه از سال 1605 تا سال 1614 پادشاه كارتلى بود و در آن سال بر اثر حملهء شاه‌عباس به گرجستان ، تاج و تخت و سپس جان خود را از دست داد . - م .