پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
185
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
پس از اينكه شاه شراب خود را نوشيد ، پيشخدمتها - كه تعداد آنها از دو الى سه نفر تجاوز نمىكرد و در ديوانخانه ايستاده بودند - به ترتيب سابق يك به يك به ما شراب دادند و مزيت ما بر شاه اين بود كه نه تنها جام طلايى داشتيم ، بلكه از تنگ طلا شراب برايمان مىريختند ، در حالى كه تنگ شراب شاه بلورى بود . وقتى نوبت من رسيد ، چون شاه ملاحظه كرد كه از گرفتن آن امتناع مىكنم ، علت را پرسيد و گفت كه شايد اصلا شراب نمىخورم ؛ جواب دادم در حقيقت سالها است كه لب به باده نمىزنم ، ولى چون حاضران مجلس گفتهاند ميل اعلىحضرت اين است كه همه شراب بنوشند ، براى اطاعت از اين امر حاضرم و براى اجراى اوامر مهمتر هميشه آمادهء فرمانم . پس از اين تعارف كوتاه ، چنانكه رسم ايرانيان است ، تعظيمى كردم و جام خود را نوشيدم . اين دومين جامى بود كه آن روز مىنوشيدم ، ولى جام كوچك بود و كم جا مىگرفت و شراب نيز با وجودى كه ناب و فاقد آب بود ، تندى و حدّت زيادى نداشت . از خيابان مقابل جايگاه ، صف طويلى از مردان حامل هداياى سلطان تشكيل شده بود ، منظور همان سلطانى است كه در بالا به دو اشاره كردم و گفتم به اتفاق ياران خود بر پاهاى شاه بوسه زد . در اين كشور ممكن نيست يك نفر به نزد شاه آيد و براى او هديه نياورد ؛ حتى سفرا و شاهزادگان خارجى نيز از اين قاعده مستثنى نيستند . اين رسم خيلى قديمى است و پادشاهان سلسلهء ماد نيز بدون هدايا و تحف ديد و بازديد انجام نمىدادند . اين هدايا مورد درخواست پادشاهان ايران است ، زيرا آنان مىخواهند به اين نحو عظمت خود را نشان دهند و به كلى عقيدهاى مخالف ما دارند . يعنى مىگويند بزرگى يك فرمانروا را از هدايايى كه دريافت مىكند بايد تشخيص داد و به دريافت پيشكشى و تحفه بيش از گرفتن ماليات علاقهمند هستند « 1 » . در حالى كه نزد ما وضع چنين نيست و اهميت يك فرمانروا به دست و دلبازى و سخاوت اوست . رسم هديه گرفتن در مشرق زمين به اندازهاى اهميت دارد كه وقتى پادشاهى پيشكشى دريافت مىكند ، سعى مىكند آن را به معرض تماشاى عموم بگذارد و اگر يك خارجى مهمان او باشد ، براى اينكه عظمت خود را نشان دهد ، از چند روز پيش دستور مىدهد هداياى دريافتى را يكجا جمع كنند و سپس همهء آنها را در موقع ملاقات با اين خارجى از نظر او بگذرانند .
--> ( 1 ) . در اينجا نويسنده اشاره مىكند كه قبل از طلوع مسيحيت ، اين عقيده در رم قديم نيز رايج بوده است . - م .