پيترو دلا واله ( مترجم : شعاع الدين شفا )
مقدمهء مترجم 20
سفرنامه پيترو دلا واله ( قسمت مربوط به ايران ) ( فارسى )
همراه آورده بود كه اندكى پس از ورود به ايران او را ترك كرد و حتى تصوير بانو معانى را ناتمام گذاشت . متأسفانه از تصاويرى كه به دست اين هنرمند ترسيم شده است ، نشانى برجاى نمانده و معلوم نيست چرا در چاپهاى ايتاليايى يا ترجمههاى خارجى كتاب ، در زمان حيات جهانگرد ، يا پس از مرگ وى منتشر نشده است و حتى در مؤسسهء جغرافيايى ايتاليا « 1 » كه مجلدات خطى كتاب در آنجا ضبط است ، اثرى از اين نقاشىها پديدار نيست . ترجمهء آلمانى كتاب ، در سال 1674 در چهار جلد منتشر شد ، و در اين ترجمه تصوير مؤلف و بانو معانى نيز به چشم مىخورد . ترجمهء انگليسى سفرنامه ، در 1664 به چاپ رسيد ، و سفرنامهء سرتوماسرو « 2 » به هند شرقى نيز با اين ترجمه همراه است . هر يك از قسمتهاى سهگانهء كتاب پيترو دلاواله مشتمل بر هجده نامه است ، و با توجه به اينكه مطالب مربوط به ايران در دو جلد به چاپ رسيده ، به فوريت مىتوان درك كرد كه نامههاى ارسالى از ايران ، مفصلتر از ديگر نامههاى اوست . به طورى كه از گفتههاى مؤلف مشهود است ؛ وى در نظر داشته مطالب اين نامهها به عنوان پيشنويس مورد استفادهء ماريواسكيپانو ، دوست دانشمندش قرار گيرد ، تا او بر اساس آنها با شيوه و اسلوب ادبى ، كتاب خاطرات جهانگرد را به رشتهء تحرير درآورد و به چاپ برساند ، ولى بعدا چون اين دوست نتوانست اين كار را انجام دهد ، خود پيترو دلاواله در زمان حيات ، به تنظيم نامهها همت گماشت و آنها را كم و زياد و تصحيح كرد ؛ ولى ظاهرا به دليلى موفق نشد اين كار را تا به آخر ادامه دهد و مطالب مربوط به قسمت هند به همان صورت اوليه باقى ماند . اين مطلب علاوه بر اينكه از شيوهء تحرير مطالب در چاپهاى كتاب مشهود است ، خود مترجم نيز كه كار ترجمه را ضمن مراجعات مكرر به نسخهء خطى انجام داده ، به آن توجه كرده است ؛ زيرا از مجلدات هفتگانهء نسخهء خطى كه فعلا در كتابخانهء مؤسسهء جغرافيايى ايتاليا واقع در شهر رم موجود است ، پنج جلد به خط يك نفر نسخهبردار نوشته شده و معلوم مىشود مطالب آن قبلا اصلاح و بعد نسخهبردارى شده است . و اين خط تا اواسط جلد ششم به چشم مىخورد ؛ ولى از آن به بعد ، تا پايان جلد هفتم ، نامهها به خط خود نويسنده است و نوع كاغذها نيز متفاوت مىشود . ضمن تطبيق نسخهء خطى با نسخ چاپى ، ملاحظه شد كه سانسور وقت بعضى مطالب نامهها
--> ( 1 ) . Societa Geografica Italiana ( 2 ) . Sir Thomas Roe