بعد از اين دو نفر ، از همان رديف به ترتيب مهراسب‌خان و دلى محمدخان نشسته بودند - دلى به معنى ديوانه لقبى است كه شاه به محمدخان داده ، زيرا او لوده و بذله‌گو است و شاه را خيلى مىخنداند . بعد از اين دو تن ، يك نفر سلطان قرار داشت كه اسم او را نمىدانم . املاك اين سلطان در حوالى مرز هند واقع شده و به تازگى با چهار تن از يارانش كه كنار او نشسته بودند ، براى ديدار شاه آمده بود . در طرف مقابل اين عده ، يعنى پشت به سمت باز ديوان‌خانه و رو به سمت جنوب ، عده‌اى نشسته بودند ، به نحوى كه روى آنها از خارج ديده نمىشد و فقط به لبهء كوتاهى از ديوارهء اتاق كه مختصرى ارتفاع داشت ، تكيه داده بودند . در سمت چپ وروديه ، به ترتيب سارو خواجه وزير « 1 » كه يكى از محبوب‌ترين و مقرب‌ترين وزراى شاه است ، به اتفاق دو نفر كه آنها را نمىشناختم ، قرار داشتند و در سمت راست ، اسفنديار بيگ مقرب درگاه شاه ، به همراه چند نفرى كه براى من ناآشنا بودند ، نشسته بود . در اضلاع عرضى ديوان‌خانه نيز عده‌اى قرار گرفته بودند ، از جمله اين كه پشت به ديوار غربى و رو به سمت شرق ، نوازندگان شاه با آلات موسيقى خود ، يعنى سه‌تار و دايره و نى و تعداد ديگرى دستگاه ناآشنا ، جاى داشتند تا بخوانند و بنوازند . من سعى مىكنم بعضى از اين آلات موسيقى را كه نوايى بسيار خوش دارند ، با خود به ايتاليا بياورم . پس از اين‌كه وارد اتاق شدم ، وزير مازندران كه ايستاده بود ، مرا بين خان استراباد و قورچىباشى جاى داد ، به نحوى كه پشت به ديوار جنوبى و رو به سمت قسمت ورودى قرار گرفتم . علت اين‌كه وزير مازندران ايستاده پذيرايى مىكند ، اين است كه ملازمان خاص و كسانى كه خيلى خود را به شاه نزديك مىدانند ، در اين گونه مجالس ، به منظور اين‌كه بهتر بتوانند خدمت او را انجام دهند ، از نشستن خوددارى مىكنند . براى اين‌كه بهتر به وضع داخل ديوان‌خانه و محل نشستن آشنا شويد ، طرح مختصرى را كه با دست كشيده‌ام ، برايتان مىفرستم تا بهتر بتوانيد جاى مرا تشخيص دهيد « 2 » . مدتى به همين وضع نشستيم و سپس چون وقت ناهار شده بود ، غذا به مجلس آوردند . ترتيب چنين بود كه ظرف ناهار را از درب باغ وارد مىكردند و تصور مىكنم آنها را از آبدارخانه‌اى كه قبلا بدان اشاره كردم ، مىآوردند . صف طويلى مركب از حاملان غذاهاى

--> ( 1 ) . سارو خواجهء وزير ، يا خواجه محمدرضا ، ملقب به فدوى يكى از مقربان درگاه شاه‌عباس بود . مراجعه شود به صفحهء 177 جلد دوم تاريخ زندگى شاه عباس . - م . ( 2 ) . اين طرح همراه با ساير مكاتبات پيترو دلاواله در انجمن جغرافيايى ايتاليا ، واقع در شهر رم موجود است . - م .