زين به زمين انداخته بود و من كه در جوار او اسب مىراندم با استفاده از اين تجربه پياده شدم و دهنهء حيوان را به دست گرفتم . بعد از اين‌كه يك فرسنگ ديگر راه رفتيم ، شب فرا رسيد و در حالى كه باريدن برف همچنان ادامه داشت بعد از پيمودن چهار فرسنگ راه به دهى به نام فيروزكوه رسيديم . اين ده در بلندىهاى كوه واقع شده و با وجودى كه بسيار مرتفع است ، جاده از قعر دره‌رو به آنجا به اندازه‌اى با ملايمت بالا مىرود كه انسان به كلى از وجود اين همه ارتفاع بىخبر مىماند . فيروزكوه آخرين نقطهء عراق است و از آنجا به بعد ، سكهء مسى اصفهان را جز به نصف قيمت برنمىدارند . اين هم از چيزهاى جالب ايران است كه سكهء نقره همه جا يك قيمت دارد و ارزش آن تغيير نمىكند ، در حالى كه سكه‌هاى مس ايالات با يكديگر فرق دارند و سكهء مسى يك ايالت هر چقدر بزرگ و سنگين باشد ، باز هم در جاهاى ديگر آن ارزش را ندارد و خرج نمىشود مگر اين‌كه آن را به نصف قيمت بردارند « 1 » . نمىدانم به چه مناسبت روز سه‌شنبه از فيروزكوه عزيمت نكرديم و روز چهارشنبه به طرف مازندران سرازير شديم . اين ايالات در كنار دريا واقع شده و چون براى رسيدن به فيروزكوه كه در قلهء كوه واقع شده كاملا صعود كرده بوديم ، اكنون بايد تمام اين كوه‌ها را پشت سر مىگذاشتيم و مرتبا به سمت پايين مىرفتيم . اينك به شرح موقعيت جغرافيايى مازندران مىپردازم تا با مراجعه به نقشه ملاحظه كنيد واقعا خود هيركانيا « 2 » يا جزئى از آن است يا همان‌طور كه من فكر مىكنم ايالات به كلى مجزايى است . مازندران در جنوب درياچه خزر قدرى به سمت چپ آن واقع شده و در نتيجه از شمال به درياچه خزر و از مشرق به استراباد محدود مىشود . مركز ايالت استراباد كه يكى از خان‌هاى مطيع شاه در آن حكومت مىكند ، و آن نيز استراباد خوانده مىشود ، از فرح‌آباد ، يعنى شهر اصلى مازندران ، دور نيست و بيش از پنج روز راه از آنجا فاصله ندارد . مازندران از سمت جنوب به ايالت عراق محدود مىشود و به اين ترتيب اگر كسى بخواهد مانند ما خط سير اصفهان - فرح‌آباد را طى كند ، بايد مرتبا رو به شمال برود . در سمت غرب مازندران ، استان گيلان واقع شده كه به

--> ( 1 ) . شاردن در جلد چهارم سفرنامهء خود ، تعريف مفصلّى از سكه‌هاى رايج زمان صفويه دارد كه از هر جهت جالب است . ( 2 ) . در نقشه‌هاى جغرافيايى قديم اراضى مجاور درياچه خزر را در قسمت جنوب و جنوب شرقى آن هيركانيا ( Hircania ) مىنوشتند . - م .