جديدتر است « 1 » و در آينده نيز قطعا به صورت افراد مختلفى ، باز هم ظاهر خواهد شد ؛ راستى مطلبى از اين عجيب‌تر نمىشود كه خداوند بدون هيچ‌گونه لزومى آنقدر به روى زمين نازل شود . در مشرك بودن هندىها هيچ ترديدى نيست و خدايان آنها ، مردمانى بوده‌اند كه يا به مناسبت قدرت و يا به مناسبت تقدس دروغى و ريايى ، از طرف مردمان ساده‌لوح ، اين عنوان را يافته‌اند . من حتى شك دارم كه آنان به يك خداى واحد ايمان داشته باشند و شايد براى خوش‌آيند ما و چون ملاحظه مىكنند بقيهء مردم دنيا اين عقيدهء تعدد خدايان را سخيف مىشمارند ، چنين وانمود مىكنند . درك واقعيت مذهب آنان كار سختى است ؛ زيرا كسانى كه اينجا هستند ، تماما تاجر و بىاطلاعند و اگر اطلاعى هم داشته باشند ، بروز نمىدهند ؛ چون يا از آن شرم دارند و يا نمىخواهند مكنونات خود را به كسانى كه بيگانه هستند ، اطلاع دهند و يا مىترسند مورد تمسخر قرار گيرند ؛ ولى به هر حال اين امر صحت دارد كه رامو و كروشن ، و ديگر خدايان آنها ، افرادى بوده‌اند كه متولد شده و زندگى كرده و مرده‌اند و معابد هندىها نيز پر از بت‌هاى متعدد است . مطلبى كه دانا مىگفت و باعث خندهء من شد اين است كه اگر ما مسيحيان گوشت گاو نمىخورديم و پس از قضاى حاجت خود را مىشستيم ، فرقى ميان ما و هندىها نبود و اگر آنها به كليساهاى ما مىآمدند ، خارج از مذهب تلقى نمىشدند . وى به‌علاوه مجنون‌وار مىگفت ، به نظر او كروشن همان عيسى مسيح بوده است و در اين باره به داستان تولد او كه تقريبا شبيه اتفاقات تولد خداوند ما عيسى و دستور هرود « 2 » دربارهء قتل عام بىگناهان بوده است ، اشاره مىكرد و مىگفت : موقعى كه كروشن به دنيا آمد ، پادشاه به دستور غيب‌گويى ، مىخواست او را بكشد ؛ ولى مادرش او را فرار داد و به اين ترتيب نجات پيدا كرد . ما مىگوييم او در فلسطين بود و آنها مىگويند در حوالى گنگ زندگى كرد و به همين مناسبت تمام مراسم مذهبى خود را آنجا انجام مىدهند ؛ ما معتقديم از تولد او 1617 سال گذشته و آنها خيلى بيشتر مىگويند . براى اثبات مدعاى خود ، تصوير به صليب كشيدن عيسى مسيح را به شيوه‌اى كه ما ترسيم مىكنيم ،

--> ( 1 ) . به قول نويسنده ( Cruscn ) ولى مسلما منظور همان كريشنا خداى بزرگ هندى است ، كه او را نيز يكى از تجليات ويشنو مىشمارند . - م . ( 2 ) . ( Herode ) حكمران يهودى فلسطين ، كه مىگويند خواب ديد در قلمرو او طفلى به دنيا خواهد آمد ، كه بعدها موجبات اضمحلال حكومتش را فراهم خواهد ساخت و به اين مناسبت دستور داد تمام اطفال نوزاد را بكشند . همين دستور باعث فرار يوسف و مريم و فرزند نوزاد آنان از بيت‌اللحم به مصر شد . - م .