هاى جنگى فراوانى آشنائى دارند كه از آن‌ها براى مقابله با دشمن بهره مىبرند . در محاصره ايروان كه به سال 1633 ميلادى ( 1053 ه . ق ) اتفاق افتاد ، ايرانىها مادهء مخصوصى را در شيشه‌هاى كوچك جاى دادند و با بستن آن به تير ، به استحكامات و قلعه شهر پرتاب كردند ، با شكسته شدن شيشه‌ها هوا مسموم شد و سر و دست و پاى سربازان دشمن آن‌چنان باد كرد كه نتوانستند به درستى مقاومت كنند . ايرانىها اگر در جنگ دليرى از خود نشان‌دهند و يا دست به عمل قهرمانه‌ئى زنند ، بدون در نظر گرفتن شغل و موقع اجتماعى آنان ، پاداش و جوايز زيادى دريافت مىكنند و به مقام و منصب بالاترى مفتخر مىشوند ، ولى اگر شخص ترسو و جبونى بين نظاميان پيدا شود كه هنگام نبرد با دشمن آنچنان‌كه بايد درگير نشده باشد ، اگر اعدامش نكنند ، مسلما با توهين و تحقيرهاى زياد از وى هتك حيثيت و آبرو خواهد شد . حقوقى كه سالانه به يك سرباز معمولى و حتى يك قورچى « 1 » ( كماندار ) پرداخت مىشود ، سيصد تالر است كه شامل هزينهء نگهدارى اسب او نيز مىشود و يك نفر تفنگچى « 2 » دويست تالر دريافت مىكند . عوايد « 3 » سالانه شاه به رقم بزرگى مىرسد و برابر تخمينى كه براى ما زده‌اند ، بيش از هشت ميليون تالر مىشود ، زيرا نه‌تنها ايالات و شهرها مكلف به پرداخت ماليات‌هاى سنگين‌اند ، بلكه وجوهات گمركى حق الامتيازها و هدايا نيز از منابع بزرگ درآمد است كه نصيب شاه مىشود .

--> ( 1 ) - Kurtzi - درباره ميزان حقوق دريافتى قورچيان در تذكرة الملوك صفحه 94 چنين آمده است : « بيست و پنجهزار و پانصد و هفتاد تومان و ششهزار و هفتصد دينار و كسرى » - م ( 2 ) - Tufenktzi - ايضا همان كتاب و همان صفحه : « بيست و يكهزار و نهصد و شصت تومان و سه هزار و هفتصد دينار و كسرى » - م ( 3 ) - براى آگاهى بيشتر از درآمد شاهان صفوى به فصول 4 - 5 - 6 - 7 و هشت « كتاب سياست و اقتصاد عصر صفوى » رجوع فرمائيد - م