حسين شهيدى مازندرانى
86
سرگذشت تهران ( فارسى )
در آنجا بماند ، از همان بيرون دروازه محمديه [ منظور قصر محمديه است ] به عباسيه رفت و منتظر بود كه كار چگونه خواهد گذشت « 1 » . » قنات حاج عليرضا قنات حاج عليرضا ، از قناتهاى معروف تهران است كه در زمان فتحعلى شاه احداث شد . اين قنات از اراضى شمالى قصر قاجار به سوى عشرتآباد آمده ، و از وسط عشرتآباد گذشته و در غرب خيابان سپاه به فاصلهء ده تا پانزده مترى از زير منازل عبور كرده و خيابان انقلاب را در پنجاه مترى غرب خيابان سپاه قطع كرده ، باز از زير منازل عبور نموده و خيابان بيست مترى را در يكصد و پنجاه مترى خيابان سپاه و خيابان هدايت را در بيست مترى دروازه شميران ، به عمق دهمتر قطع نموده ، سپس در امتداد خيابان دروازه شميران به پايين آمده و در جنوب خيابان ژالهء سابق - مجاهدين اسلام امروزى - به سمت مشرق خيابان در عمق شش مترى و در امتداد شرقى خيابان نظاميه ، به سوى جنوب سرازير مىگشت و در برابر كوچهء مسجد سپهسالار به عمق چهار مترى مىرسيد و در همين مسير جريان مىيافت تا در جنوب شرقى سرچشمه ، عمق آن به دو متر و نيم مىرسد . در اينجا به دو رشته تقسيم مىشد . يك رشته از اين قنات ، در امتداد شرقى خيابان ، به سوى جنوب سرازير مىگشت و در مقابل تكيهء رضا قلى خان به سمت غرب خيابان رفته و آبنما مىشد . رشتهء دوم آن در امتداد خيابان برق ، از زير منازل به سوى شرق رفته و كوچهء ميرزا محمد وزير را در عمق يكونيم مترى قطع مىكرد ، اين رشته همچنان ادامه پيدا مىكرد تا سپس در امتداد كوچهء حمام قوام الدوله و در خيابان مولوى ظاهر مىشد . اين قنات ، در بهار ، حدود هفت سنگ و در پاييز حدود پنج سنگ آب داشت « 2 » . بانى قنات حاج عليرضا ، همانگونه كه از نام آن برمىآيد حاج عليرضا بود . حاجى ميرزا عليرضا برادر توأمان حاجى على اكبر است . اين دو ، پسران حاجى ميرزا ابراهيم اعتماد الدولهء شيرازى بودند كه نخست صدراعظم آغا محمد خان و سپس صدراعظم فتحعليشاه شد . حاجى ميرزا عليرضا در سال 1203 هجرى ( ه ق ) ، چشم به جهان گشود . بعدها در سال 1215 ( ه ق ) فتحعليشاه تصميم گرفت اعتماد الدوله و خاندانش را نابود كند . دستور وى در روزى معين ، افراد اين خاندان ، هرجا كه بودند ، كشته شدند . از اين كشتار بىرحمانه تنها دو كودك باقى ماندند .
--> ( 1 ) . صدر التواريخ ، ص 177 . ( 2 ) . تهران در گذرگاه تاريخ ايران ، ح . م . زاوش . ص 189 - 190 ، نشر اشاره ، 1370 .