بناهاى تاريخى تهران مسجد شاه يا مسجد امام مسجد شاه مهمترين و بزرگترين مسجدى است كه در تهران زمان فتحعليشاه قاجار ساخته شد . كار بناى اين مسجد در سال 1240 ( ه ق ) پايان يافت . ژاك موريه كه به سال 1222 ( ه ق ) به تهران آمده بود در سفرنامه خود مىنويسد : « ساختمان اين مسجد ناتمام است . « 1 » اين مسجد مانند ديگر مسجد شاه‌هاى زمان فتحعليشاه در سمنان ، قزوين و بروجرد ، مناره نداشته است و دو منارهء فعلى مسجد از آثار زمان ناصرالدين شاه است كه ضمن تعميرات كتيبهء سردر شمالى مسجد در سال 1307 ( ه ق ) ، به طرفين ايوان شمالى افزوده شده است . « 2 » گنبد بزرگ كاشى مزين به گنبد طلاى كوچك از اختصاصات اين بنا به شمار مىرود . علاوه بر اين ، ايوانهاى بزرگى - آنچنان كه در تمام مساجد مهم معمول بوده - در چهار طرف صحن وسيع مسجد احداث گرديده است . بر سردر اصلى كه در شمال بنا قرار دارد تاريخ 1241 ( ه ق ) حك شده است . اين مسجد ، همچنين سردرى از غرب به بازار بزرگ و سردرى هم از شرق به بازار صحافان يا بازار بين‌الحرمين دارد . مسجد شاه داراى صحنى بزرگ و شبستانى عظيم با پوششى گنبدى در محل قبله است . در وسط هر يك از چهار جبههء صحن ، ايوانى بلند ساخته شده است . در ورودى بزرگ و اصلى آن در سمت شمال قرار دارد ، مقابل اين در جلوخانى احداث كرده‌اند كه به وسيلهء دهليز وسيعى از دو طرف ايوان شمالى به صحن مسجد مىرسد درهاى ورودى ديگرى نيز با جلوخان و دهليزهايى كه از دو سوى ايوان شرقى و غربى به صحن مىپيوندند ، تعبيه شده است . هر يك از دو دهليز اخير هم از دو سوى ايوان شرقى و غربى به

--> ( 1 ) - تهران در گذشته و حال ، ص 201 . ( 2 ) . همان ، ص 202 ، نقل از مقالهء آقاى مصطفوى ، « تهران در يك قرن پيش » ، اطلاعات ماهانه ، شمارهء 81 ، آذر 1333 ، ص 7 .