نمىدهند ، محل دلچسبى در يكى از باغات پيدا كردم و در سايهء درختان به خواب خوشى فرو رفتم . بانو معانى [ همسر پيترو دلاواله ] نيز بعدا رسيد و به استراحت پرداخت . آن روز طبق معمول عدهء زيادى از زنان ايرانى به ديدن ما آمدند كه در بين آنان چند نفر مسيحى فقير و بدبخت نيز بودند . در اين شهر فقط دو خانوار مسيحى وجود دارد كه به آنها نيز دستور داده شده به فرح‌آباد [ نزديك سارى در مازندران ] كوچ كنند . تهران شهر بزرگى است كه از قزوين وسيعتر است ، ولى عدهء كمى در آن ساكن هستند . تمام اين شهر از باغهاى بسيار بزرگى پوشيده شده و همه رقم ميوه در آن يافت مىشود . منتهى به علت گرمى هوا ميوه‌ها را بايد صبح خيلى زود چيده و براى فروش به اطراف فرستاده شوند . تهران پايتخت ايالتى است كه به همين نام خوانده مىشود و مقر خان است . اين شهر بر سر راه فيروزكوه واقع شده و خيابان‌هاى آن از نهرهايى كه تعداد آنها فوق‌العاده زياد است سيراب مىشود و همين نهرهاى پهن و باريك و كوتاه و طويل براى آبيارى باغات نيز مورد استفاده واقع مىشوند . خيابان‌ها پر از درخت‌هاى چنار است كه همه پربرگ و قطور و زيبا هستند و بايد بگويم كه در تمام عمر خود هيچوقت به اين زيادى چنارهاى تنومند و زيبا نديده‌ام . تنهء اين درختان به اندازه‌اى قطور است كه اگر دو مرد دست به دست يكديگر بدهند باز هم نمىتوانند يكى از آنها را در بغل بگيرند و من بايد واقعا تهران را شهر چنار بنامم . از اين گذشته عمارت يا چيز زيباى ديگرى در اين شهر نيست . » « 1 » همچنين يك مسافر انگليسى به نام سرتامس هربرت « 2 » كه در سال 1627 م . به تهران آمده است ، نيز دربارهء تهران زمان شاه عباس مىنويسد : « . . . تهران در ميان اراضى همواره و يا جلگه‌اى وسيع قرار گرفته است . خانه‌ها با خشت سفيد كه در آفتاب خشك و سخت كرده‌اند ، ساخته شده است . در اين شهر بالغ بر سه هزار خانه است كه در اين ميان خانهء خان و بازار از همه زيباتر است ، ولى هيچكدام قابل تحسين نيست . بازار دو قسمت مىشود ، قسمتى سرگشاده و قسمت ديگر سقف‌دار است . نهرى با دوشاخه از وسط شهر مىگذرد و باغ و بوستان را مشروب مىسازد و براى خير و بركت آن باغبانان را سپاسگزارند . اهالى خوشرو و باوقارند . . . » « 3 »

--> ( 1 ) - سفرنامهء پيترو دلاواله ، ترجمهء دكتر شجاع الدين شفا ، ص 287 - 288 ، چاپ دوم علمى و فرهنگى ، 1370 . ( 2 ) - Sir thomos Herbert . ( 3 ) - ايران و قضيهء ايران . ج . ج . ن . كرزن ترجمهء ع . وحيد مازندرانى . ج 1 ص 401 چاپ دوم علمى و فرهنگى ، 1362 .