خطايى ، على اكبر
336
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
سفيد در ماتم پوشند . و شب بيست و هشتم 454 نيم شب سجين 455 آمده ايلچيان را 456 به اردوى نو برد ، و آن عمارتى عالى بود ، بعد از نوزده سال تمام شده ، و آن شب 457 هركس در خانه و دكّان چندان [ فنارو ] 458 شمع و چراغ افروخته بود كه گفتى 459 مگر آفتاب برآمده است 460 ، و آن شب زهر سر ما شكسته بود . مردم را به اردوى نو درآوردند و از مجموع ختاى و چين و ماچين و قلماق و تبت و قامل و قراخواجه و چورچه و دريابار 461 صد هزار آدمى در آن اردو بودند ، و پادشاه امراى ولايت خود را طوى مىداد و ايلچيان را در بيرون تختگاه 462 شيرهها نهادند و امراء را در درون بارگاه نشانده بودند ، و همچنان قريب 463 دويست هزار آدمى سلاحها گرفته و بادبيزن ختائى 464 ملوّن و منقّش هريك برابر سپرى بر دوش نهاده ، پسران و بازيگران به طريقهاى غير مكرّر در رقص و بازى 465 [ بودند ] . و صفت آن عمارت در عبارت نمىگنجد . فىالجمله از در بارگاه تا در بيرون يكهزار و نهصد و بيست و پنج قدم بود و در حرم كسى را وقوف نيست ، و از چپ و راست عمارت در عمارت و سرا در سرا و باغ در باغ مجموع سنگ تراشيده و خشت خراشيده 466 كه از خاك چينى پختهاند و مطلقا جوهر او به سنگ مرمر مىماند ، و مقدار دويست يا سيصد گز سنگ فرش كه يك سر موى كج نشده و نپيچيده كه گوئى به قلم جداول كشيدهاند 467 - و سنگ تراشى و نجّارى 468 و گلكارى و نقّاشى و كاشىكارى 469 درين بلاد كسى چون ايشان نتواند كرد ، و اگر 470 استادان بينند 471 انصاف دهند . فىالجمله نيمروز 472 طوى آخر شد 473 . و نهم ماه صفر سحرگاه اسپان آورده ايلچيان را بردند ، و هشت روز بود كه پادشاه از حرم بيرون رفته بود 474 ، و هر سال پادشاه را عادت بود كه چند روز حيوانى نمىخورد و پيش حرم نمىرفت و كسى را پيش خود نمىگذاشت و 475 در خانهاى كه هيچ صورت و بت نبود مىرفت و مىگفت خداى 476 آسمان را عبادت مىكنم . 477 القصّه آن روز بازگشته بود و به حرم مىآمد با تجمّل تمام ، فيلان آرايش كرده پيش پيش ، و محفّهء مدوّر مطلا بر دوش ، و علمهاى هفت رنگ و سلاحداران 478 پنج 479 محفّهء ديگر آرايش كرده مطلا 480 بر دوش مردم و سازها كه شرح نمىتوان داد ، و مقدار پنجاه 481 هزار آدمى از پس و پيش مىرفتند 482 و يك قدم از قاعده بيرون نبود ، و آواز هيچ متنفّس برنمىآمد 483 ، مگر سازها . پادشاه به حرم درآمده 484 مردم به وثاقها رفتند .