خطايى ، على اكبر
163
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
عالم تحفه مىبرند و به ازو مگر در جنت باشد . و خطائيان « 1 » در پوشش بسيار تكلف مىكنند و هركس را دويست و سيصد جامه بود و سى سال جامهاى را بپوشند و هنوز نو بود « 2 » ، و « 3 » در هر ماهى نوعى جامه بپوشند - ده تو بر روى هم و در غايت پاكيزگى . روز دركارند و هرگز دست به طعام نرسانند الا در قصههاى صغير ، و صحنهاى صغير در سر دست گرفته به جو كه بين ( ؟ ) بخورند و شوربا را به صحرا ريزند و نخورند . مىگويند از خوردن شوربا شكم كلان مىشود . و مردم حكيم مذهبانند و طعام و شراب بسيار نخورند و آب سرد هرگز اباعن جد نخوردهاند ، سواى آب جوشانيده با ادويهء چاى . فصل [ و در برداشت موتى و رسوم و آئين ايشان . . . ] و در برداشت موتى و رسوم و آئين ايشان از آن مسلمانان نيز « 4 » پنج شش ساله يراق « 5 » بكنند ، مثل آنكه كشتى سازند از كاغذ و درون او پرگل و گلبرى و مثل منارها سازند از كاغذبرى درون [ او ] پرگلبرى مثل آگنده از سرتاپاى او به بزرگى و به بلندى و صورت « 6 » مثل منارهء بلند « 7 » از چوب تير كشتى مثال گذرانيده و بر روى گردون نشانيده و غير آن صورتهاى عجيب و غريب مثل شير و پيل و غيره زر اندود متصل در حمله و حركتاند . و از آن كاغذبريهاى مذكور به غرابت [ و ] لطافت آنها در ما سواى آن ممالك نديدهاند « 8 » و كس ساختن نداند « 9 » ، و در هر ماهى يك بار درآرند و گرد بازار و محله و شهر گردانند به سازها و نايهاى عجيب و غريب و باز به جايش برند .
--> ( 1 ) - سها : خطاى ( 2 ) - سها : باشد ( 3 ) - سها : ازينجا افتاده است تا « فصل » در هفت سطر بعد . فقط درينجا يك جمله دارند : « از آنك دست به طعام نرسانند » ( 4 ) - « از آن مسلمانان نيز » ندارد ( 5 ) - ق : يرق ( 6 ) - سها : « و صورت » ندارد ( 7 ) - سها : ازينجا تا « و به غرابت » در سه سطر بعد ندارد ( 8 ) - سها : پيدا نشود ( 9 ) - سها : ازينجا تا آخر عبارت را ندارد .