خطايى ، على اكبر
95
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
را چند هزار ديوانخانه است . و در همهء شهرهاى خطاى به همان ترتيب مراتب ديوانخانههاست كه جملهء آن را از پادشاهى ساختهاند و هيچ ميرى را زهره نباشد كه از براى خود ديوانخانهاى سازد ، زيرا كه قانون نيست . و چون امرا به ديوانخانهها بنشينند در هر ديوانخانهاى سه مير بنشينند : يكى حاكم و يكى امين و يكى ديوان ، جمله تعلقدار خان خطاىاند . و همه از همديگر ترسانند و هيچ كدام را زهرهء خيانت تقصير نبود . از براى آنكه همه غماز يكديگرند [ زيرا كه به اخبار تقصير و خيانت يكى خلعت و منصب مىيابند ، چون غمازى كه ديگر نباشند ] . و به همين طريق در ديوانخانههاى سراى نيز دختران و خادمان از همديگر ترسانند . و ديوانخانههاى درون سراى به چه ترتيب است ؟ [ و ديوانخانههاى بيرون سراى نيز به همان ترتيب است ] ، و در درون سراى دوازده ديوانخانه است مقدم بر باقى ديوانخانههاى سراى ، و در هر [ يك ] از آن ديوانخانه يك دخترست صاحب اختيار مفتش كه يك قسم از دوازده قسم ملك خطاى را او ضبط مىكند و دو خادم معتبر : يكى در دست راست آن دختر [ و يكى در چپ آن دختر و آن خادم كه در دست راست آن دخترست امين است و آنكه در چپ دختر ] است ديوان [ و آن دختر و خادمان را - هريك را - مركب و قلم و دفتر بر كرسى نهاده در پيش بردوام . و پادشاه و امراى اهل علم و اهل قلم را در تمام ملك چين حال اين است . و در ضبط قانون خطاى هر قسم از دوازده قسم ملك چين را از پادشاهى مهر و قلم و خط دگرگونه است . اهلش داند . ] و در آن دوازده ديوانخانهء درون سراى همه به همان ترتيب است ، و حساب دوازده قسم ملك چين در آن دوازده ديوانخانهء مقدم درون سراى در پيش آن « 1 » دوازده دختر صاحب اختيار كامل با فراست با كياست « 2 » به نهايت مىرسد .
--> ( 1 ) - سها : « ديوانخانه مقدم درون سراى درپيش آن » ندارد ( 2 ) - سها : سياست