خطايى ، على اكبر
93
خطاى نامه ( شرح مشاهدات سيد على اكبر خطائى معاصر شاه اسماعيل صفوى در سرزمين چين )
چندين هزار لشكر و چندين هزار خلق كه از اطراف و جوانب عالم آمدهاند اينجا همه « 1 » [ به ديوان ] حاضرند و آن را بكوبد و خاموش كند و از درون سراى از پيش تخت خاقان در جواب خادم بلند آواز گويد كه خاقان [ دانست . ] چون اندكى [ به ديوان ] مكث « 2 » مىكنند يك مير ديگر باز از بيرون به آوازى عجيب و غريب بگويد كه فرمان چيست ؟ از درون سراى « 3 » جواب آيد كه اجازت است . [ فصل ] [ اگر خاقان چين در ماهى دوبار به ديوان در نيايد . . . ] اگر خاقان چين در ماهى دوبار به ديوان در نيايد معاف است . اگر سه بار ترك كند ، بلاعذر [ گنهكار شود و يك گناه بر خاقان بنويسند و ] گناه پيش ايشان ترك قانون است ، و اگر خاقان چين سه گناه كند از پادشاهى معزول شود و اولاد او نيز گناهكار « 4 » شوند و پادشاهى از نسل او منقطع شود و از آن پادشاهزادهها كه در بعضى « 5 » شهرها گذاشتهاند [ و ] حاصل خرابات آن شهر وجه معاش او بود يكى را كه اعلم « 6 » همه خلق بود بيارند و پادشاه سازند و خاقان پيشين را عزل كنند « 6 » از براى آنكه امرا و لشكرى و خلق تابع اويند . در آن احكامى « 7 » كه به طريق قانون باشد و در خلاف قانون فرمان نبرند . و همه عمر خاقان و امرا و خلق را اهتمام ايشان در آنست كه از ايشان كارى خلاف [ قانون واقع نشود ] ، از براى آنكه امرا و خلق به يك گناه مؤاخذ و معاقب شوند و پادشاه به سه گناه . [ فصل ] [ بعده امرا و پادشاهزادهها با خاقان چين . . . ] بعده « 8 » امرا و پادشاهزادهها با خاقان چين نتوانند مخالفت كردن از دو سبب : يكى آنكه همه لشكر و خلق از آن خاقان است و همه در دفترست و بيرون از دفتر
--> ( 1 ) - سها : جمله ( 2 ) - هر سه نسخه : مكس ( 3 ) - سها : ندارد ( 4 ) - سها : گنهكار ( 5 ) - ق : از براى ( 6 ) - ق : از آن علم ( 7 ) - ق : وقت ( 8 ) - سها : ندارد