اما راجع به وقايع سالهاى بعد ، فقط خبر زلزله‌اى كه در سال 605 هجرى 09 - 1208 ميلادى در خوارزم وقوع يافت در دست است . ميزان ضايعات و مصائب تا حدى اندك بوده زيرا كه زلزله در روز واقع شد و اهالى موفق شدند اموال خويش را رها كرده از شهر بگريزند . مع هذا قريب 2000 نفر در پايتخت تلف شدند . عدهء تلفات در روستاها به مراتب بيشتر بوده . دو روستا با همهء سكنه بالكل نابود شد « 1 » . محتملا رسالت محمود باى و لشكركشى عليه قپچاقيان را بايد به سال 606 هجرى / 1209 ميلادى مربوط دانست - به شرطى كه واقعا سلطان پيش از آن تاريخ دو سال خراج معهود را به قراختائيان نپرداخته باشد . عمل سلطان گواه بر آن است كه وى در آن زمان تجديد مبارزه عليه قراختائيان را زود مى دانسته . ولى هم در سال بعد توانست قاطعانه‌تر عمل كند . زيرا كه نواحى شرقى امپراطورى قراختائيان در آن روزگاران در معرض هجوم صحرانشينانى كه چنگيز خان از مغولستان بيرون رانده طردشان كرده بود ، قرار داشت . در سال 605 هجرى / 1208 ميلادى چنگيز خان در كنار رود ايرتيش بقاياى نايمانيان را كه در زير فرمان كوچلك بوده و مرگيتيان را كه توقتاى بيكى سركردهء ايشان بود كاملا شكسته و منهزم ساخت « 2 » . كوچلك به سرزمين قراختائيان گريخت و پسران توقتاى بيكى - كه خود در پيكار از پاى درآمده

--> ( 1 ) - « متون » ، ص 112 ( جوينى ؛ همچنان - در چاپ قزوينى ، II ، 73 - 72 ) . شهرهاى خراسان و بويژه نيشابور نيز از زلزله زيان ديدند ( ابن اثير ، چاپ تورنبرگ XII ، 187 ) . ( 2 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخش XV ؛ متن ، 14 ، 168 ؛ ترجمه ، 10 ، 113 .