واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
739
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
ماوراء النهر را فرا گرفت ، وقوع يافت . ما دربارهء وقايعى كه در پايان قرن دوازدهم ميلادى ( قرن ششم هجرى ) در ماوراء النهر روى داد اطلاعى در دست نداريم . فقط از سكهها مشهود است كه نه تنها در سمرقند بلكه - لا اقل در آغاز قرن سيزدهم ميلادى ( هفتم هجرى ) - در بخارا نيز خان ابراهيم بن حسين كه لقب « سلطان السلاطين » داشته حكومت مىكرد . تا حدى كه اطلاع داريم ، از ميان مورخان ، فقط عوفى از وى ياد كرده « 1 » ، ولى هيچگونه جزئياتى نقل نكرده است ، ظاهرا وى جانشين بلافصل قليچ طمغاج خان مسعود بوده . اما دربارهء اينكه با سلفش چه خويشئى داشته اطلاعى در دست نيست . پيشتر سكههائى بنام وى از سال 560 هجرى / 1156 ميلادى - يعنى هم در زمان قليچ طمغاج خان در اوزگند ضرب مىشده . اما در سمرقند سكههاى او از سال 574 هجرى / 79 - 1178 ميلادى آغاز شده و تا سال 595 هجرى / 1199 ميلادى ديده مىشوند . گذشته از اين سكهاى بخارى بنام ابراهيم كه در سال 597 هجرى / 01 - 1200 ميلادى ضرب شده وجود دارد « 2 » . عثمان فرزند ابراهيم « 3 » به جاى وى نشست و چنان كه ديديم تا سال 601 هجرى حكمرانى كرد . جوينى « 4 » وى را نيز « سلطان سلاطين » مىخواند
--> ( 1 ) - « متون » ، ص 84 . ( 2 ) - ماركوف ، « فهرست تملكات » ، ص 289 - 282 . از لباب الالباب عوفى مىدانيم ( I ، 44 ) كه ابراهيم در رجب 597 هجرى ( 7 آوريل - 6 مه 1201 ميلادى ) كه عوفى وارد بخارا شده بوده در قيد حيات بوده است . ( 3 ) - به گفتهء عوفى و بموجب سكهها چنين است ( ماركوف ، « فهرست تملكات » ، ص 294 ) . بموجب نوشتهء لباب الالباب ( I ، 44 ) در سال 597 هجرى ( سال 1201 ميلادى ) وى 14 يا 15 سال داشته . ( 4 ) - نسخهء خطى GPB ، 2 ، 34 ، ورق 145 ، چاپ قزوينى ، II ، 122 : « او