واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

727

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

برخوردار نبوده روز 24 ربيع الاول سال 590 هجرى « 1 » طغرل در نزديكى رى از خوارزمشاه شكست خورد و پس از پايدارى دليرانه‌اى در حين پيكار از پاى درآمد . تكش رى و همدان را به زير فرمان خويش درآورد . حكومت خليفه به زودى دانست كه خوارزمشاهان نيز مانند سلاطين پيشين سلجوقى مخالفان خطرناكى براى آن خواهند بود . دعاوى و توقعات خليفه را وزير وى مؤيد الدين به صورت تفرعن‌آميزى عرضه داشت . وزير اعلام كرد كه خوارزمشاه تاج و سرير خويش را مديون « ديوان عزيز » « 2 » يعنى حكومت بغداد است و بدين سبب بايد در ديدار خود با وزير نخست به استقبال او ( وزير ) رود و از اسب پياده شود . بنا به گفتهء ابن اثير « 3 » وزير مزبور خواست كه تكش شخصا به خيمهء وزير رفته خلعتى را كه به وى تخصيص داده شده اخذ كند . اين توقعات را تكش شديدا رد كرد و فقط هزيمت شتاب‌آميز وزير اين‌بار از تصادم ميان لشكريان خليفه و خوارزمشاه مانع شد . و در تصادمى كه بعد از مرگ وزير ، كه در غرهء شعبان سنهء 592 هجرى ( ژويهء 1196 ميلادى ) درگذشت ، خوارزميان لشكر بغداد را شكستند . و نعش وزير را از گور برون آورده ، سرش بريدند و به خوارزم فرستادند « 4 » . خليفه بعد از اين پيكار نيز كماكان طلب مىكرد كه خوارزمشاه غرب ايران را تخليه نمايد و به حكومت خوارزم اكتفا كند . تكش پاسخ داد

--> ( 1 ) - اين تاريخ در تأليف ابن اثير ( چاپ تورنبرگ ، XII ، 70 ) منقول است : 24 ربيع الاول 590 هجرى . ( 2 ) - جوينى ، ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 110 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 33 ) : « تشريف و عهد سلطنت از ديوان عزيز مبذول گشته است » . ( 3 ) - چاپ تورنبرگ ، XII ، 70 . ( 4 ) - همانجا ، 73 .