مورخان نيز دربارهء بعضى از اين وقايع و به ويژه ورود قپچاقيان و لشكر كشى تكش به بخارا سخن گفته‌اند ولى حوادث ياد شده را مربوط به آخرين سالهاى سلطنت وى دانسته‌اند - يعنى زمانى كه سلطان شاه ديگر در قيد حيات نبوده و ملكشاه هم در جند اقامت نداشته . جوينى دربارهء مردم قپچاق « 1 » اطلاعات زير را بدست مىدهد . در زمستان سال 591 هجرى ( 1195 ميلادى ) « 2 » خوارزمشاه غزوه‌اى به سغناق عليه قايرتوقوخان « 3 » آغاز كرد . خان مزبور چون از ورود لشكر خوارزم به جند خبر يافت گريز بر ستيز اختيار كرد . خوارزميان به دنبالش رفتند . در جنود خوارزمشاه فوجى از اورانيان بودند « 4 »

--> ( 1 ) - نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورقهاى 113 - 111 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 43 - 34 ؛ ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » چاپ دفرمرى ، 37 - 34 . ( 2 ) - در زمستان سال 591 هجرى كه در روز 16 دسامبر 1194 ميلادى آغاز گشت . ( 3 ) - در چاپ قزوينى « قاتربوقو » نوشته شده . ممكن است اين همان اميرى باشد كه بعدها « قدر خان » ناميده شده ( به بعد رجوع شود ) . ( به عقيدهء پ . پليو . املائى كه قزوينى پذيرفته يعنى « قاتربوقو خان » صحيح است . p . Pe Lliot , « Notes sur ( 22 ؛ Le « turkestan » p اينجا در حاشيهء نسخهء بارتولد ( چاپ انگليسى ) يادداشتى به اين شرح وجود دارد : « قاتربوقو 22 Pelliot » - هيئت تحريريه ) . ( 4 ) - در چاپ قزوينى اينجا « اعجميان » و همچنين « اورانيان » ( II ، 35 ) نوشته شده . كلمهء اخير محتملا از « اوران » كه در فهرست اسامى قبايل ترك فخر الدين - مرو الرودى آمده - منقول است ريشه مىگيرد . رجوع شود به : 14 Na 407 Ross , « The genealogie » P .