واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
1100
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
بنابراين مكتب جديد شرقشناسان مورخ - كه در دههء پنجم قرن ما [ قرن نوزدهم ] ، بر اثر موفقيتهاى دانش تاريخ نويسى اروپائى تأسيس يافته بوده ، در مطالعهء تاريخ آسياى ميانه از طرف دانشمندان اروپائى ، تقريبا تاكنون منعكس نشده است . كرمر كه يكى از بهترين نمايندگان مكتب مذكور است ، ويل مؤلف « تاريخ خلفا » و شپرنگر نويسندهء شرح زندگى محمد و دزى مؤلف كتاب « آزمايشى براى تأليف تاريخ اسلام » و « تاريخ مسلمانان اسپانيا » را . مؤسسان اين مكتب مىشناسد . كرمر ويژگى دانشمندان مكتب جديد را در اين مىداند كه ايشان جريان تدريجى پيدايش تاريخ اقوام مشرق را به ما مىنمايانند و ما افراد شرقى را در كسوت هر روزهء ايشان مىبينيم نه آن لباس مصنوعى كه پيشتر بدان ملبسشان مىكردند . تاريخ مشرق زمين هالهء را كه از عجايب و غرايب بدور آن ايجاد كرده بودند از دست مىدهد ولى در عوض زندگى واقعى اقوام را ترسيم و در نظر ما مجسم مىسازد . و ما مىبينيم كه آدميان همه جا يكسانند و تفاوت ميان فرهنگ مشرق و مغرب را چنين توجيه توان كرد كه فعاليت فكرى اقوام مشرقزمين براثر اوضاع و احوال خاص متوجه طريق ديگرى گشته است . و به هيچ وجه ضرورت ندارد كه به فرضيات ذهنى و غير تجربى توسل جسته بگوئيم كه ميان طبيعت آدم شرقى و آدم غربى تفاوتهاى اساسى و يا ويژگيهاى ناستردنى نژادى وجود دارد . توجيه علمى تاريخ مشرق زمين امرى است لازم و ضرورى زيرا كه در غير اين صورت قوانينى كه فقط برپايهء تاريخ اروپا تدوين شود حتما يك جانبه خواهد بود و به هدف غائى علم تاريخ - يعنى كشف قوانينى كه زندگى آدميان تابع آن است - نخواهيم رسيد . آنچه گفته شد به حد كفاف نشان مىدهد كه امتياز شرقشناسان مورخ