واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

1101

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

مكتب نو بر اسلاف آنان در چه زمينه‌ايست . دانشمندان مكتب نو در شرح تاريخ مشرق زمين از پرتو انوار دانش اروپائى استفاده مىكنند ولى در عين حال آسيائيان را به صورت اروپائيان درنمىآورند و مىكوشند تا در استنتاجات خويش از اصطلاحات اصيل مآخذ و منابع اوليه بهره گيرند . و در توضيح سازمان سياسى و شرايط اجتماعى و اوضاع زندگى روزمره از حدود اصطلاحات شرقى پا فراتر نمىنهند و خودكامانه واژه‌هاى اروپائى را به جاى آنها به كار نمىبرند و مطالعهء تاريخ مشرق را فقط وسيلهء كسب اطلاعات تازه دربارهء فلان يا به همان واقعهء تاريخ اروپا نمىشمارند . تاريخ مشرق زمين را به صورت رشتهء مستقلى از علم تاريخ درآورده و استنتاجات ماخوذ از آن را در توجيه جريانات تاريخى جهان به حساب مىآورند . ايمان به اين اصل كه آدميان بالطبع همه‌جا يكسان مىباشند و فقط شرايط و احوال زندگى تاريخى ايشان - شرايطى كه به ارث منتقل مىشوند - آنان را به فلان و يا به همان صورت درمىآورد ، سبب مىگردد كه از تحقير نخوت‌آميز نسبت به اقوامى كه فرهنگى پست‌تر دارند احتراز كنيم . مرد مورخ چون به اين اصل ايمان داشت در تأليف خويش به آدميان ابراز حسن توجه مىكند ولى اين عمل وى به هيچ وجه مانع از آن نمىشود كه جوانب تاريك زندگى تاريخى اقوام را - كه بدون آن كار علمى ثمربخش محال است - توضيح و توجيه نمايد . تاريخ بخش غربى جهان اسلام و به ويژه ممالك عربى ، بر اثر انتشار اين‌گونه تأليفات تاريخى ، تا حدى ، از لحاظ علمى روشن شده و استنتاجات شرقشناسان - مورخ در اين زمينه ، هم اكنون در تازه‌ترين تأليفات مربوط به تاريخ جهان مورد توجه قرار گرفته است . ولى در مورد تاريخ آسياى ميانه تا كنون چنين كارى انجام نشده است . و حال آنكه تاريخ كشورهائى كه در آن