واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

1092

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

10 - متصرفات اصلى غوريان و خوارزمشاهان واجد شرايط طبيعى بوده و واحد جغرافيائى و نژادى مستقلى را تشكيل مىدادند و اين خود موجب اعتلاء سلاطين مزبور گرديد . خوارزمشاهان از لحاظ ثبات و پىگيرى و مهارت سياسى در مقابل رقيبان خويش برتر بودند و بتدريج در بخش شرقى جهان اسلام مقام اول را حايز گشتند . 11 - شيوهء حكومت محمد خوارزمشاه چنان بود كه در عين حال صنف لشكرى و روحانيان و عامهء مردم را عليه وى برپا داشت و برانگيخت . وى مقام وزير اعظم سراسر ملك خويش را لغو كرد و بدين طريق از اهميت دستگاه ادارى كشورى كاست . در مبارزه عليه دشمنان خارجى قادر نبود بر هيچيك از عناصر دستگاه دولت و يا طبقه‌اى از مردم كشور تكيه كند . 12 - هستهء لشكريان چنگيز خان را جندى تشكيل مىداده كه وى از ميان اشراف صحرانشين برگزيده و سازمان درستى يافته بوده . سازمان نيروهاى جنگى و سازمان حكومت كشورى امپراطورى به همت شخص چنگيز خان داده شده بوده . مشاوران فرهنگى و به ويژه نمايندگان فرهنگ اويغورى آلت فعلى در دست او بودند و بس . 13 - چنگيز خان صادقانه مايل بود با دولت و كشور خوارزمشاه مناسبات بازرگانى داشته باشد و دليلى در دست نيست كه در حسن نيت وى شك كنيم . اين تمايل وى با منافع صحرانشينان و منافع تجار مسلمانى كه در دربار مغول مقيم بودند منطبق و كاملا قابل توجيه است . چنين هم‌آهنگى ميان تمايلات محمد خوارزمشاه كه آرزوى انقياد آسياى شرقى را در سر مىپرورانده و منافع بازرگانى اتباع وى وجود نداشته است . 14 - خبر اعزام رسولان از طرف خليفه ناصر به مغولستان شايستهء اعتماد