واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

1058

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

آخرين بقاياى قدرت و حكومت قاآن در تركستان نابود گشت . مركز ديگر قدرت مغولان يعنى قزل اردو بسيار دور بود و قاآن قادر نبود ، براى مدتى مديد ، قلمرو ايشان را در تحت نفوذ خويش درآورد . آيندهء حكومت مغول در تركستان بسته به اين بود كه نمايندگان حكومت مزبور تا چه حد بتوانند متحد شده واحدى مستقل را تشكيل دهند . حل اين مشكل مطمح نظر و همت قبلاى قاآن بوده است . قيدو خان از وقايع ياد شده استفاده كرده همهء نواحى را تا تلس ( تلاس ، تلاش ) [ طراز ] به تصرف خود درآورد . براق بيم آن داشت كه وى به ماوراء النهر حمله كند و عليه او وارد كارزار شد . بنا به گفتهء رشيد الدين در پيكار نخستين كه بر كرانهء سيردريا ( سيحون ) وقوع يافت پيروزى با براق بود و فقط بعد از آن ، قيدو به كمك 50000 نفر مردان منكو - تيمور ( رئيس اولوس جوچيان [ توشيان ] ) كه به يارى وى شتافته بودند تفوق يافت . وصاف فقط از لشكركشى قيدوخان سخن مىگويد و از منكو - تيمور به هيچ وجه ياد نمىكند . به هر تقدير شكست براق آنچنان سخت و مهم بود كه وى به اقدامات مأيوسانه‌اى دست زد تا براى ادامه جنگ پول بدست آورد . براق مىخواست مردم بخارا و سمرقند را مجبور كند كه شهرهاى خويش را ترك گويند و اموال خود را بر جا گذارند تا لشكر به تاراج و غارت آن پردازد . اين خواست او به طايغو و نوشى كه كماكان رياست هر دو شهر را داشتند ابلاغ شد . ساكنان بخارا و سمرقند به وساطت روحانيان متوسل شدند . براق از اجراى نيت خويش منصرف

--> - گويد كه مارك ( يابالاها ) در سفر خود از چين به ايران ( از 1270 تا 1280 ميلادى ) ختن و كاشغر را ويران و خالى از سكنه يافت . رجوع شود به ماريا بالاها ، ترجمهء شابو ؛ 25 - 22 ؛ ترجمهء پيگولوسكايا ، 67 . - تحريريه ) .