در سال 1253 ميلادى / 651 هجرى در اردوى سرتاق مقام داشته مىگويد كه كه او واقعا مسيحى نبود و فقط از مسيحيان حمايت مىكرده است . سرتاق دبيرى نستورى داشت بنام قياق و وى حتى روحانيان فرانسيسكان را از اينكه پادشاه زادهء مزبور را مسيحى بنامند منع كرد و گفت : « او مسيحى نيست و مغول است » « 1 » . از اين سخنان چنين برميآيد كه كلمهء « مسيحى » در نظر مغولان مفهوم قومى و نژادى داشته است . روبروك خود مىگويد كه گوسست آلمانى « 2 » به فرمان سرتاق در بخشهاى سفلاى رود ولگا و كرانهء غربى آن ، روبروى شهر سومر كنت « 3 » كه بر جزيره‌اى قرار داشته ، كليسائى بنا كرد . ديگر روبروك مىگويد « 4 » كه سرتاق شش همسر داشت . اين خود نشان مىدهد كه سرتاق ، اگر هم تعلقى به كليساى مسيحى داشته ، تعلقى ظاهرى و اسمى بوده است و لاغير . به گفتهء جوزجانى « 5 » سرتاق دشمنى خويش را نسبت به اسلام شديدا در سخنانى خطاب به عم خويش بركه [ بركاى ، بركا ] بيان داشته است . بدين شرح : « تو مسلمانى و من به دين مسيح ايمان دارم . رؤيت صورت مسلمان بدبختى است » . مع هذا از مندرجات منابع و تأليفات مسيحيان پيداست كه در عهد سرتاق روحانيان مسلمان كماكان از پرداخت مال و خراج معاف

--> ( 1 ) - روبروك ، چاپ ميشل - رايت ، 259 ؛ ( ترجمهء مالئين ، 92 ) . ( 2 ) - روبروك ، چاپ ميشل - رايت ، 379 ، ( ترجمهء مالئين ، 168 ) : ( 3 ) - 75 . ber Rubruk ' s Reise » S ؟ Schmidt , « u . ( 4 ) - روبروك چاپ ميشل - رايت ، 253 ؛ ( ترجمهء مالئين ، 89 ) ، ( 5 ) - ترجمهء راورتى ، II ، 1291 ؛ ( چاپ ناسائو - ليس ، 460 ) .