واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

1019

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

ايديقوت اويغورى بسيار جالب توجه است . وى متهم شده بود كه توطئه‌اى چيده مىخواسته است همهء مسلمانان ساكن اويغورستان را در يك روز آدينه هلاك كند « 1 » . مىگفتند كه ايديقوت فرمانى در اين باره ( از شاهزاده خانم اغول غايمش خاتون كه در زمان فترت فرمانروا بوده ) در دست داشته است . بدين منظور بالابيتكچى به نزد او گسيل گشته بود . ايدى قوت مىخواست به اردو نزد اغول غايمش و پسران گيوك رود . در اين موقع خبر جلوس منكو به تخت سلطنت رسيد و ايدى قوت عازم حضرت وى شد . سيف الدين كه يكى از اعيان مسلمان بود و در بيش باليغ اقامت داشت ( محتملا به سمت نمايندگى از طرف مسعود بك ) به واسطهء مردى اويغور بنام تكميش از توطئه اطلاع يافت . به فرمان وى [ منكو ] ايدى قوت را بازگرداندند و بازداشتش كردند . منكو در اردوى خان بزرگ به محاكمهء وى پرداخت و ايدى قوت را شكنجه كردند ولى او همچنان در بىگناهى خويش اصرار مىورزيد . و فقط بر اثر مواجهه با بالابيتكچى كه همهء جزئيات نقشه توطئه را فاش كرد ، مجبور به اعتراف گشت . وى به مرگ محكوم شد و اين حكم در بيش باليغ [ بيش باليق ] توسط اوكنج برادر محكوم مجرى گشت . دو تن از اعيان ملك نيز به اتفاق وى به سياست رسيدند و يك تن بخاطر سيور قوقتنى بيكى و يك تن ديگر بخاطر باتو مورد عفو قرار گرفت . براى كشف ديگر شركت‌كنندگان در توطئه تحقيقاتى به عمل نيامد . اويغوران پيش‌دستى كرده تكميش را كه گزارش توطئه را داده بود با پول خريدند تا او كسان ديگرى را نام نبرد و به محاكمه نكشاند . پس از اين محاكمه ( 650 هجرى / از 14 مارس 1252 تا اول آوريل 1253 ) گزارش دهنده

--> ( 1 ) - ( رشيد الدين ، چاپ بلوشه ، 305 - 304 ؛ ايدى قوت در اينجا « ييدى قوت كه سرور بت‌پرستان بود » ، ناميده شده است . - تحريريه ) .