واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

706

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

گرفت كه جوينى « 1 » تاريخ آن را 565 هجرى ( 70 - 1169 ميلادى ) و ابن اثير « 2 » 567 هجرى ( 72 - 1171 ميلادى ) ذكر مىكند . چنان كه بعد خواهيم ديد تاريخ اخير الذكر محتمل‌تر به نظر مىرسد . علت لشكركشى آن بود كه خوارزمشاه در موعد مقرر خراج نپرداخته بوده . عياربك سركردهء مقدمه لشكر خوارزم ( كه ظاهرا غير از امير قرلغ پيش گفته مىباشد ) شكست خورد و اسير شد . ايل ارسلان كه بيمار بود به تخت‌گاه خويش بازگشت ( براى جلوگيرى از هجوم قراختائيان اقدامى كه معمول بوده به عمل آمد يعنى سد را خراب كردند ) و در مارس سال 1172 ميلادى ( اول بهار 568 هجرى ) « 3 » درگذشت . در عهد سلطنت پادشاه بعدى ، به سبب جنگ خانگى كه ميان اعضاى

--> ( 1 ) - نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 104 ، چاپ قزوينى ، II ، 16 ؛ در نسخهء خطى خانيكوف - سال 560 هجرى قيد شده . رجوع شود به : ميرخواند ، « تاريخ خوارزمشاهيان » ، چاپ دفرمرى ، 14 . ( 2 ) - چاپ تورنبرگ ، XI ، 246 . ( 3 ) - به گفتهء جوينى ( چاپ قزوينى ، II ، 17 ) - روز 19 رجب همان سال 565 هجرى [ در اصل اشتباها 656 نوشته ] ( 8 آوريل 1170 ميلادى ) ؛ به گفتهء صدر الدين حسينى ( « زبدة التواريخ » ، نسخهء خطى موزهء بريتانيا ، ورق a 94 ؛ اين اطلاع را مديون عنايت استاد هائوتسما مىباشم ) - 9 رجب 567 ( 7 مارس 1172 ميلادى ) ؛ به گفتهء ابن اثير ( چاپ تورنبرگ ، XI ، 247 ) - در 568 هجرى ( 1172 1173 ) . به گفتهء ميرخواند سال 557 هجرى ( 1162 ميلادى ) و اين خطائى بارز است ، و اين خطا از آنجا وارد كتاب استاد وسلوفسكى ( اطلاعات تاريخى و جغرافيائى ص 62 ) شده است . در تأليف ابن اثير به رغم اشارهء استاد وسلوفسكى اين خطا وجود ندارد .