در شرح بازگشت خويش « 1 » سيرام را همچون شهرى بزرگ ياد مىكند . جهانگردان مزبور ، به گفتهء ايشان ، روز 20 نوامبر ، مراسم جشن سال نو را مشاهده كردند . در واقع اين همان جشن بايرام بوده كه در سال 1221 ميلادى روز 18 نوامبر آغاز مىشده . اهل محل ، مانند اين ايام ، « دسته دسته به راه مىافتادند و به يكديگر تبريك مىگفتند » . بر سيحون ( سيردريا ) جسرى شناور وجود داشته . ميان سيرام و كرانهء رود از دو شهر ديگر ياد شده ، يكى در فاصلهء سه روز راه از سيرام و آن ديگر بفاصلهء يك روز راه دور تر و بمسافت دو روز راه از سيردريا ( سيحون ) . آن سوى رود بمسافت 70 ورست ( « بيش از 200 لى » ) [ بيش از ده فرسخ ] بيابان « گرسنه » ممتد بوده . جهانگردان در جنوب بيابان - پيش از رسيدن به سمرقند - از پنج شهر ديگر گذشتند ، مقامات دولتى مسلمان همه‌جا به استقبال سياحان مزبور آمدند و پذيرائى با شكوه و رسمى از ايشان به عمل آوردند . وضع سمرقند اندكى بدتر بوده و جهانگردان از دروازهء شمال شرقى وارد آن شهر شدند . روز 3 دسامبر از رود زرافشان عبور كردند . عدهء ساكنان پس از قتل و غارتى كه از طرف مغولان به عمل آمده بود به يك ربع تقليل يافته بوده . مسلمانان حق داشتند فقط به شركت چينيان و قراختائيان و ديگران مالك مزارع و باغها باشند . سران و كدخدايان نيز غالبا از ميان افراد اقوام گوناگون منصوب مىگرديدند . حاكم شهر كه آخاى نام داشت اصلا قراختائى بوده و لقب « تاىشى » داشت . وى با فرهنگ و تمدن چينى آشنا بوده ، زيرا كه به هنگام گفتگوى چان - چون با چنگيز خان وظيفهء مترجمى را ايفاء مىكرده است .

--> ( 1 ) - چان - چون ، ترجمهء كافاروف ، 336 ؛ . 98 . Bretschneider , « Researches » , vol . l , p .