آخاى نخست در قصر ناتمام محمد خوارزمشاه ( به ما قبل ص 64 - 763 رجوع شود ) زندگى مىكرده و بعد به سمت شمال رود [ منظور « زرافشان » است ] نقل مكان كرد ، زيرا كه « بر اثر دشوارى معيشت » در اطراف شهر دستجات راهزن پديد آمده بوده « 1 » . اندكى پيش از ورود چان - چون به سمرقند « عاصيان » پل شناورى را كه بر آمودريا ( جيحون ) وجود داشته ، خراب كرده بودند . ظاهرا كار مسلمانانى بوده كه پس از پيروزى جلال الدين قيام كرده بودند . چان - چون تا 25 آوريل سال 1222 ميلادى [ بهار 619 هجرى ] در سمرقند مقيم بوده و زان پس بارى ديگر از اواسط ژوئن تا 14 سپتامبر [ تابستان آن سال ] و ، بار سوم از آغاز نوامبر تا 29 دسامبر [ آخر پائيز و اول زمستان همان سال ] در آن شهر اقامت داشته . بدين سبب وى و همراهانش مىتوانستند اطلاعات مبسوطى دربارهء سمرقند و ساكنان آن گردآورند . از شرح و وصفى كه مىدهند پيداست كه به رغم تخريب و كشتارى كه مغولان به عمل آورده بودند زندگى در آن شهر جريان عادى خود را داشته . مردان و زنان به آواز مؤذنان به مساجد مىشتافتند ( در آن زمان هنوز زنان در نماز جماعت شركت مىجستند ) . هركس اين وظيفه را ايفاء نمىنمود مجازاتى شديد تهديدش مىكرد . در ماه رمضان على الرسم بزمها و ضيافتهاى شبانه ترتيب داده مىشد . در بازارها كالاهاى فراوان وجود داشت . در اشعار چان - چون گفته شده كه « همهء شهر پر از ظروف مسين است كه همچون زر مىدرخشند » « 2 » . در بهار سال 1222 ميلادى / 619 هجرى

--> ( 1 ) - چان - چون ، ترجمهء كافاروف ، 311 - 310 ، 410 ؛ . sq 78 . Bretschneider , « Researches » , Vol . l , p ( از مشكلاتى كه در راه يافتن وسايل اعاشه وجود داشته ذكرى نشده است ) . ( 2 ) - چان - چون ، ترجمهء كافاروف ، 327 - 326 ( در كتاب برتشنيدر نيست ) .