واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
931
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
در نزديكى قريهء سنگ بست به مردان جنگى او رسيدند « 1 » ( به گفتهء استاد ژوكوسكى سنگ بست بين سرخس و نيشابور واقع است ) و بيشتر ايشان را از پاى درآوردند . خود كشتگين ، بطورى كه از گفتهء نسوى مستفاد مىگردد ، نجات يافت و به سبزوار گريخت و از آنجا به گرگان رفت و به لشكريان اينانچ خان ، كه در آن زمان بعضى از شهرهاى خراسان را در تصرف داشت پيوست ، پس از 4 - 3 روز عدهاى 200 نفرى سوار از لشكريان قوتوقونويان به نزديك مرو آمد . از آن عده صد نفر در زير حصار مرو باقى ماندند و اوضاع را به امراى لشكر ترباى ( يا « ترتاى » ) « 2 » و قباى ايلچى ( يا « قتاى » ) « 3 » كه در نخشب ( نسف )
--> ( 1 ) - در متن چاپى جوينى ( چاپ قزوينى ، I ، 130 ) اشتباها « سنگ پوشت » نوشته شده . اين محل نيك معروف است و رباطى داشته كه ارسلان جاذب معاصر سلطان محمود غزنوى ساخته بوده . رجوع شود به راوندى ، چاپ اقبال . 92 ، و همچنين در شرح ويرانهها : sq 52 . ler » , S ؟ Diez , « Churasanische Baadenkma سنگ بست بفاصلهء يك روز راه در جنوب شرقى مشهد واقع است . ( 2 ) - از روى املاى كلمه معلوم است كه منظور نظر همان شخصى است كه در بهار و آغاز تابستان سال 1222 ميلادى / 619 هجرى در رأس فوجى از مغولان در هندوستان مشغول عمليات جنگى بوده . در متن چاپى جوينى ( چاپ قزوينى ، I ، 112 ) نام او « تورباى تقشى » و ( همانجا ، 130 ) « ترباى » آمده . در كتاب شفر ( 162 ، 147 . Chrestomatie Persane » , t . II , PP » ) « ترتاى » و در نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 و نسخهء خطى خانيكوف « ترماى » و « تورماى » و در تأليف رشيد الدين ( چاپ برزين ، بخش XV ، متن ، 128 ، 130 ) « درياى » و « دورياى » منقول است . استاد برزين ( همانجا ، بخش XV ، ترجمه ، 85 ، 86 ) اين كلمه را « دورباى » خوانده . ( 3 ) - در متن چاپى جوينى ( چاپ قزوين ، I ، 130 ) « قبار » آمده .