واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

904

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

خوددارى كنند . بديهى است كه ترديد جوچى موجب خشم جغتاى شد . چنگيز خان ، چون خبر اختلافات موجود ميان شاهزادگان را دريافت داشت ، اوكتاى ( اوگدى ) را به فرماندهى كل هر سه لشكر منصوب نمود « 1 » . مغولان همچنان كوئى را بعد از كوى ديگر تسخير مىكردند . و چون فقط سه محله در دست اهالى باقى ماند ، سرانجام مردم تصميم گرفتند كه فقيه علاء الدين خياطى را كه محتسب خوارزم بود به نزد جوچى ( توشى ) فرستاده شفيع قرار دهند و طلب عفو كنند . حال ديگر حتى خود جوچى هم قادر نبود خواهش ايشان را برآورد . خلايق را به صحرا راندند . اعلام شد كه ارباب حرف و پيشه‌ها جدا بايستند . برخى از ايشان اين فرمان را اطاعت نمودند و بعضى ديگر شغل خويش را پنهان داشتند و گمان كردند كه مغولان ، هم چنان كه در ديگر شهرها معمول داشته‌اند ، پيشه‌وران را با خود مىبرند و به ديگران اجازه خواهند داد در زادگاه خويش باقى بمانند . به گفتهء جوينى « ارباب حرفت و صناعت » « زيادت از صد هزار » بودند و ايشانرا « به بلاد شرقى فرستادند » و « اكنون مواضع بسيار است در آن حدود كه از اهالى آن معمور شدست و بسواد آن موفور گشته « 2 » »

--> ( 1 ) - اين خبر را مندرجات افسانهء مغولى « يوآن - چائوبى - شى » تأييد مىكند . ( « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 147 ؛ ( چاپ كوزين ، 187 ) . ( 2 ) - يحتمل اين مهاجران خوارزمى نياكان دونگان بوده‌اند يا اينكه نياكان دونگان تحت نفوذ ايشان اسلام آوردند ( دربارهء موضوع دونگان رجوع شود به بارتولد ، « پاسخ به گ . ا . گرومو - گرژيمايلو » ، ص 704 - 700 . كه گفتهء رشيد الدين دربارهء تغيير كيش شاهزاده آناندا و لشكريان وى در تنگوت [ تنكقوت ؟ ] چاپ بلوشه ، 559 و بعد . ميدانيم كه دونگانان اكنون نيز همه شافعى هستند . اخبار تاريخى حاكى است كه