واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
876
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
را كه مرسوم و معمول صحرانشينان بوده به كار بسته بودند و اين وسيله را چند نفر و از آن جمله پلانوكارپينو وصف كردهاند . وى چنين مىگويد « 1 » : « رئيسان چرمينههاى مدور و سبكى دارند كه از روى و در اطراف آن گرههاى فراوان زدهاند . از اين گرهها ريسمانى را مىگذرانند و چنان ميكشند كه در درون آن مخزن گونهاى پديد مىآيد و آن را با البسه و اسلحه و ديگر چيزها انباشته مىكنند و محكم مىبندند . پس از آن در ميان آن زين و ديگر اشياء سفتتر را مىگذارند . كسان در ميان آنان مىنشينند . زورقى را كه بدين طريق تعبيه و تهيه شده به دم اسب مىبندند و يك كس را كه راهنماى اسب است شناكنان به پيش روانه مىكنند . گاهى پارو نيز دارند كه به هنگام عبور از رود مورد استفاده قرار مىدهند . اسبان را به درون رود مىرانند و يك سوار [ با اسب ] پيشاپيش شناكنان حركت مىكند و ديگر اسبان بدنبال او مىروند . آنان كه فقيرترند بايد هريك كيسهء چرمينى كه خوب دوخته شده باشد ، داشته باشند . و در آن كيسه لباس و همهء اشياء خويش را مىگذارند و روى آن را محكم مىبندند و به دم اسب متصل مىكنند و بطوريكه در بالا گفته شد از رود مىگذرند . » ميدانيم كه همان كيسهها يا خيكهاى چرمين براى نگهدارى آب نيز به كار مىرفته است . بنا به گفتهء جوينى خبر عبور مغولان در نيشابور به سلطان رسيد « 2 » و وى
--> ( 1 ) - چاپ يازيكوف ، 172 - 170 ؛ چاپ بيزلى ، 81 ، 113 ، 156 ؛ ( ترجمهء مالئين ، 30 ؛ ترجمهء آ . اى . مالئين با ترجمهء منقول و . و . بارتولد فرق دارد . - تحريريه ) . ( 2 ) - دربارهء فرار و مرگ سلطان رجوع شود به : ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، XII ، 246 - 241 ، 17 ، 13 - 12 ، CMIZO . I ؛ جوزجانى ، ترجمهء راورتى ، I ، 279 - 277