خائن اترارى استفاده كرد تا عدم اعتماد سلطان را نسبت به سرداران و امراى وى كه از خويشاوندان تركان خاتون بودند ، بيش از پيش كند . نامه‌هائى از طرف امرا خطاب به چنگيز خان تنظيم شد و سپس پنهانى به سلطان تسليم گرديد « 1 » . هنگامى كه مغولان در ماوراء النهر مشغول عمليات جنگى بودند ، خوارزمشاه با افواج خويش كلف [ كليف - كالف ] و اندخود « 2 » را اشغال كرده بوده و ظاهرا مىخواست بدين وسيله از عبور مغولان از آمودريا ( جيحون ) مانع شود . هنگام محاصرهء سمرقند ، سلطان يك بار 10000 سوار و بارى ديگر 20000 به يارى محصوران فرستاد . ولى هيچ يك از اين دو گروه جرأت نكرد به محل مأموريت برسد « 3 » و واقعا هم وصول آنان به سمرقند امرى عبث و بيهوده بوده . چنگيز خان نيروهاى خويش را در زير حصار سمرقند به طريق زير تقسيم كرد : گذشته از فوجى كه به خجند و فرغانه گسيل گشته بوده ، فوجى ديگر به سركردگى الاق‌نويان [ جوينى ، چاپ قزوينى : « غداق نويان » ] و امير هزارهء جناح چپ يساوور « 4 » ( از قبيلهء جلايريان ) به وخش و طالقان گسيل گرديد ، ولى

--> ( 1 ) - نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 38 - 37 ؛ ترجمه ، 65 - 61 ؛ حمد اللّه مستوفى قزوينى ، « تاريخ گزيده » ، چاپ براون ، متن 497 ؛ 215 - 213 . D ' Ohsson , « Hist . des Mongols » , t . I , pp به رغم عقيدهء دوسون ، دليلى نمىبينيم كه در واقعيت اين امر شك كنيم . ( 2 ) - نسوى ، « سيرت جلال الدين » ، متن ، 43 ؛ ترجمه ، 73 . ( 3 ) - ابن اثير ، چاپ تورنبرگ ، XII ، 241 ؛ 11 ، . CMIZO , I . ( 4 ) - دربارهء وى رشيد الدين رجوع شود ( چاپ برزين ، متن ، بخش VII ، 53 ؛ ترجمه ، بخش V ، 42 ؛ بخش XV ، متن ، 210 ؛ ترجمه ، 140 ) ؛ استاد برزين به دو