واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
863
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
متوقف ساخت . گروهى كه وى از اترار به سوى بخش سفلاى سيردريا ( سيحون ) به رياست جوچى گسيل كرده بود نيز با موفقيت عمل كرد . ظاهرا انقياد اين بخش كشور بدان سبب به جوچى محول گشته بوده كه نواحى شمال غربى امپراطورى مىبايستى جزئى از حصهء وى باشد . جزئيات پيروزى وى را فقط جوينى شرح مىدهد « 1 » . مغولان نخست به ظاهر سقناق رسيدند ( بمسافت 24 فرسخى اترار ) « 2 » و جوچى با ساكنان آن شهر وارد مذاكره شد و حسن حاجى « 3 » بازرگان مسلمان را به سمت نمايندهء خويش به نزد ايشان فرستاد . حسن حاجى سالها بود كه خدمت مغولان مىكرد . محتملا وى همان « آسان » - ى است كه در « يوآن - چائو - بى - شى » « 4 » منقول مىباشد . اهالى سقناق رسول جوچى را
--> ( 1 ) - چاپ قزوينى ، I ، 70 - 66 ؛ 15 - 112 . Schefer , « Chrestomatie persane » , t . II , pp 224 - 221 . D ' Ohsson , « Histoire des Mongols » , t . I , pp . ( 2 ) - در متن چاپى رشيد الدين ( چاپ برزين ، بخش XV ، متن 69 ؛ ترجمه 45 ) - حسين حاجى . ( 3 ) - « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 95 ؛ ( چاپ كوزين ، 139 ) . 269 . Bretschneider , « Researches » , vol . I , P در اينجا گفته شده كه « آسان » قبلا در سرزمين اونكوتان [ تاتاران سفيد ] زندگى مىكرده و به منظور بازرگانى به ساحل رود ارغون آمده بوده . ( 4 ) - به گفتهء رشيد الدين چنين است ( چاپ برزين ، متن ، بخش VII ، 149 ؛ ترجمه ، بخش V ، 117 ) . در جاى ديگر ( نسخه خطى موزهء آسيائى ( 66 D ) 566 a ورق 182 ؛ چاپ بلوشه ، 37 ) رشيد الدين از قول جوينى ( نسخهء خطى GPB ، IV ، 2 ، 34 ، ورق 180 ؛ چاپ قزوينى ، II ، 218 ) وى را قراختائى مىخواند ؛ به احتمال اقوى او در نزد قوم اخير الذكر تحصيل دانش كرده بوده . گرچه به احتمال ديگر اصلا قراختائى بوده است و در سرزمين اونكوتان مىزيسته .