واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
826
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
« حسن » ) « 1 » و احمد بالچيچ ( ؟ ) قرار داشتند . ايشان منسوجات زربفت ( محتملا ابريشمين ) [ ثياب مذهب ] و پنبهاى ( كرباس ) و پارچههاى زندنيجى ( به ما قبل ص 491 - 489 رجوع شود ) [ در اصل بارتولد « زندنى » نوشته ، ولى بايد « زندنيجى » باشد ] حمل مىكردند . معلوم نيست كه چنگيز خان را در مغولستان يافتند يا در چين . به احتمال قوى بازرگانان مزبور از سفارت بهاء الدين استفاده كرده همراه وى شدند . چنگيز خان ، نخست از بىشرمى بالچيچ ، كه سه بالش « 2 » زر در ازاى بهاى جامههائى كه از ده تا بيست دينار خريده بوده طلب مىكرد ، در خشم شد . چنگيز خان فرمود تا جامههائى را كه در يورت او « معد بوده » به بالچيچ نمودند تا بداند كه اين چيزها براى مغولان تازگى ندارد . پس از آن كالاهاى بالچيچ را بتاراج داد . همراهان بالچيچ از اين آزمايش درس عبرتى گرفته از تعيين بها براى كالاهاى خويش سرباز زدند و گفتند كه اين امتعه بر - امراى خان هديه آوردهايم . اين سخنان دل چنگيز خان را نرم كرد و بر سر - مرحمتش آورد و « فرمود تا هر جامهء زر را يك بالش زر بدادهاند و هر دو كرباس و زندنيجى را بالشى نقره » . بالچيچ نيز درازاى كالاى خويش همين بها گرفت . بنا به گفتهء جوينى ، مغولان « در آن وقت مسلمانان را به نظر احترام مىنگريستهاند » و « جهت احتشام و تيمن را خرگاههاى پاكيزه از نمد سپيد [ براى ايشان ] برمى - داشتهاند » . و فقط مسلمانان بعدها « چنين خوار گشتند » و گناه از خود آنان بوده .
--> ( 1 ) - ابن عربشاه ( « فاكحة الخلفاء » ، 186 ) گويد : « عبد اللّه بن امير حسن - الجندى » . ( 2 ) - دربارهء ارزش « بالش » نظرهاى متضاد وجود دارد . رجوع شود به : رشيد - الدين ، چاپ كاترمر ، 321 - 320 ، جوزجانى ، ترجمهء راورتى ، II ، 1110 ، حاشيه 6 ؛ به گفتهء جوينى ( كه كاترمر نقل كرده ) بالش تا 75 دينار آن زمان مىارزيده .