واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )

827

تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )

چنگيز خان در پاسخ اعزام رسولان از جانب خوارزمشاه هيئت سفارت و كاروان بازرگانئى به مغرب فرستاد . بنا به گفتهء نسوى « 1 » ، در رأس هيئت چنگيز ، محمود خوارزمى و على خوجهء بخارى و يوسف كنكاى اترارى قرار داشتند « 2 » . از جمله هدايائى كه براى سلطان ارسال شده بوده قطعه‌اى زر از كوههاى چين به بزرگى كوهان شتر بوده است « 3 » كه بوسيلهء عرابه حمل مىشده و همچنين شمشهاى ديگرى از فلزات گرانبها و قطعات سنگ يشم و شاخ ختو « 4 » و مشك و ديگر پارچه‌هائى كه ، به گفتهء نسوى ، « ترغو » « 5 » ناميده مىشده و از

--> ( 1 ) - « سيرت جلال الدين » ، متن ، 34 - 33 ؛ ترجمهء 59 - 57 . ( 2 ) - ابو الغازى نيز همين اشخاص را نام برده ( « شجرة الاتراك » ، چاپ دمزون ، ( متن ، 95 ) ؛ ترجمه ، 105 ) ولى دربارهء سفارت محمود يلواچ عليحده سخن مى - گويد ( همانجا ، ( متن ، 95 - 94 ) ؛ ترجمه ، 104 - 102 ) و مىنويسد كه محمود مذاكره‌اى شبانه با سلطان داشته و پيمان بسته است . از آنجائى كه كلمهء « يلواچ » به زبان تركى بمعنى « سفير » است ، امكان بسيار دارد كه محمود يلواچ همان « محمود خوارزمى » نسوى باشد ( در « تاريخ چنگيز خان » ميرخواند چنين است . چاپ ژوبر ، ص 99 ) و در « يوآن - چائو بى - شى » ( « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 149 ؛ ( چاپ كوزين ، 189 ) اشتباها گفته شده كه يلواچ فقط پس از سقوط گرگانج به خدمت چنگيز خان درآمد . ( 3 ) - دربارهء وى به تأليف جوزجانى رجوع شود ( ترجمهء راورتى ، II ، 966 ( چاپ ناسائو - ليس ، 336 ) . ( 4 ) - ( دربارهء اين اصطلاح رجوع شود به ص 578 . حاشيه 1 - هيئت تحريريه ) . ( 5 ) - در تأليفات مورخان و به‌ويژه رشيد الدين ، كلمهء « ترغو » بمعنى قطعات منسوجى