بنابراين نخستين آموزگاران مغولان و اولين كارمندان امپراطورى مغول اويغوران بوده‌اند . بعدها كارمندان اويغور با فاتحان مغول به سرزمينهاى متمدن آمدند و چه در چين و چه در كشورهاى اسلامى با موفقيت با بوميان آن ممالك كه بمراتب تحصيل كرده‌تر و باسوادتر بودند به رقابت برخاستند . شكى نيست كه تمدن از ادوار بسيار متقدم در نواحى مجاور جبال تيان شان رخنه كرد و اين نفوذ از جوانب مختلفه صورت گرفت : يعنى از چين و هندوستان ( كيش بودا ) و تركستان ( مانويان و نستوريان ) « 1 » . ولى چون ايغوران از امنيت خارجى برخوردار نبودند نتوانستند از دروس آموزگاران خويش استفاده كرده فرهنگ و تمدنى استوار و ملى از خويشتن پديد آورند . جريان تاريخ خارجى اويغورستان و به ويژه جريان تكامل تحصيل و تربيت و سواد در ميان اويغوران هنوز كماهو حقه روشن نشده است . اطلاعات باستان‌شناسى كه اخيرا بدست آمده اندك پرتوى بر آن افگنده « 2 » ولى اهميت آنها فقط در صورتى

--> - سخن رفته از طرف خان بزرگ سندى خطاب به ايلخان اباقا آورده و بموجب آن در دربار به شغلى منصوب گشته بوده ( به عقيدهء پ . پليو حدس و . و . بارتولد دربارهء معنى و اهميت « آل طمغا » و « كك طمغا » مبتنى به دليلى نيست . تنها مهر سلاطين مغول كه بر ما معلوم است همان « آل طمغا » مىباشد . دربارهء فرضيهء پ . پليو راجع به معنى « كك طمغا » رجوع شود به : ، « Polliot , « Notes sur le Turkestan تحريريه - 42 - 35 . PP ) ( 1 ) - نيك مىدانيم كه اويغوران ارخونى درلويان - چين - به سال 762 ميلادى به معلمان مانوى برخوردند . رجوع شود به : « ؟ Chavannes - Pelliot , « un traite ( 201 . otg . ott , II , P ) . sq 177 . JA , I , P . ( 2 ) - . Naehrichten , H . I دربارهء كشفيات بعدى رجوع شود به :