واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
801
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
نفر باقى در سمت چپ . هزارهء بهادران و جنگآورانى كه جزء كشيكچيان دوران نخستين بودند بيش از ديگران مورد احترام قرار مىگرفتند . بيشتر سرداران چنگيز خان از ميان كشيكچيان وى برخاستند . بدين طريق ، در نتيجهء تأسيس اين صنف ، رياست نيروهاى جنگى در سراسر قلمرو امپراطورى در دست كسانى قرار داشته كه خان شخصا ايشان را آزموده بوده است . نتايج و آثار فعاليت سرداران مزبور نمودار مهارت و چيرهدستى و اطلاع چنگيز خان به خصايل اشخاص بوده و گواه بر آن است كه وى با استفاده از اين مقدمات دستياران خويش را برمىگزيده . تودههاى مردم مىبايست فقط آلت فعلى در دست برگزيدگان چنگيز خان باشند . وى حتى در كلمات قصار و گفتههائى كه به او نسبت داده مىشود ، در هيچ مورد همهء مردم را مخاطب نمىسازد و در برابر عامهء ناس از خدمات خويش سخن نمىگويد و فقط آن چه را خان براى اعقاب خويش و اشراف پيرو خود به عمل آورده ، برمىشمرد . در قلمرو امپراطورى شاهزادگان و نويانان طبقهء عاليهء اشراف را تشكيل مى - دادهاند . تولوى خان فرزند اصغر چنگيز خان « 1 » كه در امور نظامى « 2 » دستيار اصلى پدر خويش بوده لقب « الغ نويان » [ نويان بزرگ ] داشته . برادران كوچك تموچين يعنى تموغا و بيلگوتى [ بيلكتاى ] « 3 » نيز نويان ناميده مى - شدند . بر روى هم از بازماندگان برادران چنگيز خان فقط اخلاف جوچى - قسر
--> ( 1 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخش XIII ، ( متن ، 126 : « الغ نويان » ) ترجمه ، 77 . ( 2 ) - « متون » ، ص 105 ( جوينى ؛ همچنان در چاپ قزوينى ، I ، 29 ) . ( 3 ) - رشيد الدين ، چاپ برزين ، بخش XIII ، ( متن ، 97 ، 100 ) ؛ ترجمه 60 ، 62