واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
800
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
كند كه در فلان روز عدهء نگهبانان چند نفر است . و چنانچه كسى مرتكب چنين گناهى مىشد به رسم جريمه اسبى با زين و يراق و لباس از او مى - گرفتند . كشيكچيان مطيع انتظامات سختى بودهاند . اگر كسى در روز نوبت خدمت حاضر نمىشد ، نخستين بار سى ضربه چوب و دومين بار 70 ضربه چوب مىخورد و بار سوم 37 ضربه چوب و طرد از زمرهء كشيكچيان مجازاتش بود . سركردگانى كه روز نوبت خدمت را به تابعان خويش يادآورى نكرده بودند نيز دچار همين مجازات مىگرديدند . ولى از ديگر سو افراد كشيكچى داراى امتيازات بزرگى بودند . كشيكچى صفى بالاتر از فرد هزارهء ارتش بوده و مقامات غير صفى كشيكچيان بالاتر از اميران صده ارتشى بودند . سركردگان كشيكچيان حق نداشتند خودسرانه تابعان خويش را مجازات كنند و مىبايست دربارهء همهء اعمال ايشان به خان گزارش دهند . قاعدهاى وجود داشت كه « هر كس خودسرانه اتباع خود را شلاق بزند ، شلاق خواهد خورد و هركس كه ايشان را با مشت مضروب سازد با مشت مضروب خواهد شد » . كشيكچيان كه در واقع بمثابه نزديكان خان بودهاند ، در لشكركشيهاى دوردست نيز از اين امتياز برخوردار مىبودند . هنگامى كه چنگيز خان سبتاى بهادر را براى حرب گسيل مىكرد به وى چنين دستور داد : « هركس كه از فرمان سرپيچى كند ، اگر من او را مىشناسم به اينجايش بياور و گرنه در محل مجازاتش كن » « 1 » . كشيكچيان فقط در مواردى كه شخص خان در لشكركشى شركت داشته ، در جنگ شركت مىنمودند . در لشكرگاه نخستين « هزارهء بهادران » در پيشاپيش مقر ستاد خان مستقر مىشده و خرچيان و توركؤتان در سمت راست و 7000
--> ( 1 ) - « افسانهء نهان » ، ترجمهء كافاروف ، 111 ، ( چاپ كوزين ، 154 - 154 ) .