واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
628
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
هارون زمينى نزديك شراه خان و رباط ماشه « 1 » به ايشان اختصاص داد . در آنجا تركمنان در پائيز همان سال ( ذى الحجه سنهء 425 هجرى ) مورد حملهء شاه ملك امير و صاحب جند قرار گرفتند و ايشانرا با وى دشمنى ديرينه بود . هفت تا هشت هزار تن تركمن كشته شد . و باقى از رود كه يخ بسته بود گريخته جان به سلامت بدر بردند . هارون با شاه ملك وارد مذاكره شد . شاه ملك جدا از قبول وساطت هارون در دعواى وى با سلجوقيان امتناع ورزيد ولى به عقد پيمانى با وى رضا داد و موافقت كرد نيروئى كمكى براى لشكركشى به خراسان با وى باقى گذارد . قرار بر اين شد كه هر دو لشكر به كنار رود برسند و ديدار دو سلطان در قايقها و در ميان رود صورت گيرد . ديدار [ سه روز باقيمانده از ذى الحجه سنهء 425 هجرى ] در روز 12 اكتبر وقوع يافت . ولى شاه ملك از بسيارى لشكر هارون ( 30000 تن ) بيمناك شد و به عهد خويش وفا نكرد و بدون اطلاع متحد خود بشتاب به جند بازگشت . دشمنى شاه ملك مانع از آن نشد كه هارون در بهار سال 427 هجرى بسوى خراسان لشكر كشد ، زيرا كه « جز زمستان كه اين بيابان برف گيرد از جند به خوارزم نمىتوان آمد » « 2 » . مرگ على تگين - اگر باعث تبعيد تركمنان شده - ، هم در تابستان يا پائيز سال 426 هجرى ( 1034 ميلادى ) وقوع يافته بوده . در بهار سال 426 هجرى [ 6 جمادى الاخرى 426 هجرى ] مسعود از جلوس فرزند ارشد وى بر تخت
--> ( 1 ) - در اينجا « ماشه » نوشته ( بيهقى ، چاپ مورلى ، 856 ؛ چاپ غنى - فياض ، 682 ) ؛ رجوع شود به ماقبل ص 339 - 338 . ( 2 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 858 - 856 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 682 - 684 ) . اين داستان اندكى مشكوك است . جاى شگفتى است كه در ماه اكتبر يك لشكر تمام توانست از روى يخ رود آمو گذر كند .