واسيلى ولاديميروويچ بارتولد ( مترجم : كريم كشاورز )
617
تركستان نامه ( تركستان در عهد هجوم مغول ) ( فارسى )
اعدام ( اگر تضييقات دينى را مستثنى كنيم ) در دوران سلطنت محمود بالنسبة نادر بوده است . بنا به گفتهء عتبى « 1 » سلطان محمود معتقد بود كه پادشاه در لحظهء غضب فقط از رعيت آنچه را تواند گرفت كه به هنگام بخشايش بتواند مستردش دارد يعنى اموال و آزادى فرد را و نه زندگى او را . ممكن بود سرنوشت بدترى نصيب ميمندى وزير شود . محمود به يكى از نزديكان خويش به نام ابو القاسم كثير فرمانى كتبى داد كه وزير را « بخاطر خونهائى كه بامر او ريخته شده » به قتل رساند . فقط امتناع جدى ابو القاسم از قبول اين مأموريت زندگى وزير را نجات داد « 2 » . اين جسارت نجيبانه ، ظاهرا ، هيچگونه عواقب ناروائى براى شخص ابو القاسم ببار نياورد و اين خود بهر تقدير دليلى بر خويشتندارى و كظم غيظ محمود بوده . در عهد غزنويان هنوز توجه به مشروع بودن اعمال و افعال آنچنان شديد بوده كه مىكوشيدند حتى به مصادرهء اموال كسان مغضوب جنبهء بيع شرعى بدهند . محمود اميران محلى غرجستان را سرنگون كرد و ايشانرا به زندان افكند و تا به هنگام مرگ در حبس بودند ولى مع هذا بهاى اراضى ملكى ايشانرا كه به خزانهء دولت منتقل شده بوده ، بدانان پرداخت « 3 » ( بديهى است كه محمود بهاى املاك را در اين موارد مىتوانست به نظر خويش تعيين كند ) . جالبتوجهتر از اين شرحى است كه بيهقى دربارهء مصادرهء اموال وزيرى مغضوب ( در زمان سلطان مسعود ) كه به مرگ محكوم شده بوده ، مىدهد .
--> ( 1 ) - عتبى ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورقهاى 60 - 59 ؛ عتبى - منينى ، I ، 316 و بعد ؛ 396 . p ، « mineddoula ؟ Histoire de Ye » ، de Sacy ( 2 ) - بيهقى ، چاپ مورلى ، 45 ؛ ( چاپ غنى - فياض ، 364 ) . ( 3 ) - عتبى ، نسخهء خطى موزهء آسيائى ، ورق 117 ؛ عتبى - منينى ، II ، 146 ؛ . 394 . p ، « mineddoula ؟ Histoire de Ye » ، de Sacy