دشمنان خويش پايدارى كنند . به فرمان دولت خطيبان مساجد بخارا مردم را دعوت كردند تا سلاح به كف گرفته از دودمان شاهان خود دفاع كنند . در آنزمان بخارائيان نيز مانند ديگر مردم ماوراء النهر هنوز مسلح بودند . اگر سامانيان موفق به سازمان دادن نهضت خلق به سود خويش مىگشتند دشواريهاى بسيار براى قراخانيان پديد مىآمد ولى گمان نميرود كه اين عمل از سقوط آن دودمان جلوگيرى مىتوانست كرد . اما وعظ و تبليغ خطيبان هيچ تأثيرى نكرد . سامانيان - و حتى شخص اسمعيل هم « 1 » هرگز براى جلب اعتماد توده‌هاى مردم و تبديل ايشان به تكيه‌گاه تخت شاهى خويش كوششى به عمل نياوردند . و دليل و گواه اين مدعى همانا روش تعقيب و ايذاء نهضتهاى شيعه است ، نهضتى كه بىترديد صورت دموكرات منشانه‌اى داشته . مىدانيم كه تعاليم شيعه در زمان آخرين امراى سامانى نيز در ماوراء النهر پيروانى داشته كه پدر و برادر ابن سيناى مشهور نيز جزو آنان بوده‌اند « 2 » . اما حسن توجه روحانيان سنى نيز - چنان‌كه ديديم - به‌رغم عنايتى كه سامانيان نسبت به دين و نمايندگان آن مبذول مىداشتند « 3 » معطوف به آن دودمان نبوده بلكه بسوى

--> ( 1 ) - رجوع شود به داستان جالب‌توجهى كه عوفى دربارهء وى نقل مىكند ( « متون » ، ص 91 - 90 ) . ( 2 ) - ابن ابى اصيبعه ، I I ، 2 ؛ ابن القفطى ، 413 . ( 3 ) - رجوع شود به تأليف استاد و . آ . ژوكوسكى ( « تاريخ ادبيات فارسى » ، ص 5 O ) داستان جالب‌توجه وى دربارهء تدوين دستورى دينى در زمان سامانيان بزبانهاى عربى و فارسى بنام ابو القاسم سمرقندى مذكور در اين داستان بهمراه اسم ابو منصور ماتريدى كه مدافع عمدهء مذهب حقه عليه معتزله و قرمطيان بوده - نيز منقول است . ( « متون » ، ص 50 - نسفى ، « قنديه » ؛ ترجمهء وياتكين ، 263 ) .